راههای تقویت مشارکت مردم در توسعه ی صنعت گردشگری در استان خوزستان

انسان پیشرفته امروز ی به دلیل انگیزه ها و دلایل متعالی تری چون آشنایی با فرهنگ و تمدنهای دیگر، ملاقات دوستان و اقوام و … اقدام به سفر و مسافرت می نماید اقدام و اشتیاق انسان به مسافرت در دنیای کنونی، صنعت بزرگی به نام «صنعت جهانگردی» را به وجود آورده است که منبع درآمد بسیاری از کشورها محسوب میشود

دسته بندی	گردشگری و توریسم
فرمت فایل	doc
حجم فایل	286 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل	99

دریافت فایل

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

تمام فایل ها

فهرست

چکیده 1

فصل اول : کلیات

1-1- مقدمه 4

2-1- بیان مسئله 4

3-1- پیشینه تحقیق 6

4-1- اهمیت و ضرورت تحقیق 7

5-1- اهداف تحقیق 8

6-1- سوالات تحقیق 8

1-6-1- سوال اصلی تحقیق: 8

2-6-1- سئوالات فرعی تحقیق: 8

7-1- فرضیات تحقیق 8

1-7-1- فرضیه اصلی: 8

2-7-1- فرضیه فرعی 9

8-1- متغیرهای تحقیق 9

1-8-1- متغیر های مستقل 9

2-8-1- متغیر وابسته 9

9-1-روش تحقیق 9

10-1-قلمرو تحقیق : 9

1-10-1- قلمرو موضوعی : 9

2-10-1- قلمرو مکانی(جامعه آماری) : 10

3-10-1- قلمرو زمانی : 10

11-1- روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه 10

12-1- موانع و محدودیتهای تحقیق 10

13-1- تعاریف واژه ها و اصطلاحات 11

1-13-1- گردشگری(پارسائیان، علی ، اعرابی ، سید محمد، 1377) 11

2-13-1- گردشگر 11

3-13-1- مسافر : (داروند زاده 1381) 11

4-13-1- جاذبه های تاریخی : (سایت chn، 1383) 11

5-13-1- جاذبه های طبیعی : ( همان منبع) 11

6-13-1- صنعت گردشگری : 11

7-13-1- مشارکت: (گرافت و کلاری ، 1991) 11

8-13-1- امنیت : 11

9-13-1- اعتماد به نظام: (صفدری ، 1374 : 48) 12

10-13-1- رسانه ها : 12

11-13-1- پژوهش در صنعت گردشگری : (داروند زاده ، 1381) 12

12-13-1- سازمان جهانی جهانگردی : (سایت chn،1383) 12

فصل دوم : ادبیات پژوهش

1-2- مقدمه 14

2-2- تعاریف و اصطلاحات گردشگری 18

1-2-2- تعریف گردشگری 18

2-2-2- تعریف گردشگر 19

3-2-2- مسافر 20

4-2-2- گردشگر 20

5-2-2- بازدید کننده 20

6-2-2- تور 20

3-2-تاریخچه گردشگری 20

4-2- گردشگری در جهان اسلام و قرآن کریم 22

5-2- گردشگری در دنیای حاضر 24

6-2- اَشکال گردشگری 25

1-6-2- گردشگری با انگیزه ماجرا جویان 25

2-6-2- گردشگری روستایی 26

3-6-2-گردشگری بوم شناختی (اکوتوریسم) 26

4-6-2-گردشگری حمل و نقل آبی 27

5-6-2- گردشگری مسکونی 27

6-6-2-گردشگری مذهبی 27

7-6-2- گردشگری قومی 28

8-6-2-گردشگری نوستالوژیک 28

7-2- گردشگری با توجه به هدف 28

1-7-2-گردشگری فراغتی و سرگرمی 28

2-7-2- گردشگری فرهنگی ، اجتماعی و مذهبی 29

3-7-2-گردشگری ورزشی 31

4-7-2- گردشگری تجارت و کسب و کار 31

5-7-2- گردشگری سمینارها و کنفرانسها 32

8-2- اهداف توسعه گردشگری 33

9-2- مزایای عمده گردشگری 33

10-2- برخی از نقاط ضعف گردشگری 34

11-2- گردشگری در ایران 34

1-11-2- جاذبه های گردشگری در ایران 34

2-11-2-جاذبه های فرهنگی ایران 37

3-11-2-جاذبه ها و مناظر طبیعی ایران 37

4-11-2-موانع توسعه گردشگری در ایران 38

4-11-2-1- برخی از مشکلات و موانع گردشگری در ایران 38

5-11-2- گردشگری در خوزستان 40

1-5-11-2-پیشینه تاریخی خوزستان 40

2-5-11-2- موقعیت جغرافیایی- حدود و مساحت 41

6-11-2- آثار باستانی و بناهای تاریخی و مذهبی خوزستان 42

1-6-11-2-ویرانه های شهر قدیم اهواز 42

2-6-11-2-گورستان زرتشتیان 42

3-6-11-2-مقبره علی بن مهزیار اهوازی 42

4-6-11-2-مقبره حضرت سید عباس 42

5-6-11-2-شهر باستانی شوش 42

6-6-11-2-چغازنبیل (معبد زیگورات) 42

12-2- دستگاه های امنیتی در گردشگری 44

1-12-2- امنیت 44

2-12-2-امنیت قضایی 44

3-12-2-امنیت دسته جمعی 44

4-12-2-عوامل تهدید کننده امنیت 45

1-4-12-2- تجاوز 45

2-4-12-2-ستمگری و ستم پذیری 45

3-4-12-2-تهدید و ارعاب 46

3-4-12-2-رابطه بین جهانگردی و جرم 46

13-2- مشارکت 48

1-13-2-شرایط عمده اجرای مشارکت : 49

2-13-2-کارکردهای مشارکت اجتماعی 50

3-13-2-مشارکت مردم و رابطه آن با امنیت 50

4-13-2-اعتماد به نظام جمهوری اسلامی 51

14-2- جهانگردی و رسانه ها 53

فصل سوم : روش پژوهش

1-3- مقدمه 57

2-3- جامعه آماری و حجم نمونه 57

1-2-3- جامعه آماری 57

2-2-3- شیوه نمونه گیری و حجم نمونه 57

3-3- روش جمع آوری اطلاعات 58

4-3- ابزار جمع آوری اطلاعات 58

5-3- پایایی و روائی پرسشنامه 59

1-5-3- پایایی (Reliablity ) 59

2-5-3- روائی ( validity ) 60

6-3- چارچوب نظری تحقیق 60

فصل چهارم : یافته های تحقیق و تجزیه و تحلیل آن

1-4- مقدمه 64

2-4- تجزیه و تحلیل داده های دریافتی 64

1-2-4-آمار تو صیفی 64

2-2-4-آمار استنباطی 75

فصل پنجم : بحث و تفسیر

1-5- مقدمه 81

2-5- نتیجه گیری پژوهش 82

3-5- پیشنهادهای پژوهش 83

4-5- پیشنهادات برای محققین آتی 86

منابع 88

Abstract 90

چکیده

انسان پیشرفته امروز ی به دلیل انگیزه ها و دلایل متعالی تری چون آشنایی با فرهنگ و تمدنهای دیگر، ملاقات دوستان و اقوام و … اقدام به سفر و مسافرت می نماید . اقدام و اشتیاق انسان به مسافرت در دنیای کنونی، صنعت بزرگی به نام «صنعت جهانگردی» را به وجود آورده است که منبع درآمد بسیاری از کشورها محسوب میشود .

در جهان حاضر توسعه و پیشرفت رمز ماندگاری و حیات پویا و مقتدرانه ملتها ، جوامع ، فرهنگها و تمدنها به شمار می رود . بـدون تـوسعه و حـرکت در سیـر تعالـی و ترقی نمی توان فقط به افتخارات گذشته متکی بود .

لذا توسعه صنعت گردشگری به وسیله ایجاد انگیزه و بررسی راه های تقویت مشارکت مردم در این توسعه، برای این صنعت امری حیاتی است.

امروزه گردشگری و صنعت جهانگردی منبع درآمد بسیاری از کشورها محسوب می شود و بسیاری از آنها از این منبع درآمد برای ایجاد اشتغال، رشد بخش خصوصی و حرکت در مسیر توسعه اقتصادی استفاده می کنند.

لذا پژوهشگر در این تحقیق برآن است تا بتواند راه های تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری – گردشگری داخلی- را مورد بررسی قرار دهد. به همین دلیل با توجه به مبنای نظری تحقیق از پرسشنامه ی محقق ساخته به منظور سنجش وضعیت موجود گردشگری و نقش رسانه ها و اعتماد مردم به دستگاههای امنیتی و قضایی و نیز اعتماد به نظام جمهوری اسلامی ایران در توسعه این صنعت استفاده شد.

جامعه نمونه این مطالعه 200 نفر از شهرستانهای( شوش، آبادان، دشت آزادگان، رامهرمز و اهواز) می باشد.

هدف کلی این پژوهش شناسایی راههای تقویت مشارکت مردم در راستای توسعه صنعت گردشگری در استان خوزستان است.

نتایج بدست آمده نشان داد :

فرضیه اصلی:اعتماد مردم به نظام حاکم ،دستگاه قضایی و امنیتی و اطلاع رسانی رسانه ها بر تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری موثر است.

فرضیه فرعی اول: اعتماد مردم به نظام حاکم برجامعه بر تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری موثر است

فرضیه فرعی دوم: اعتماد مردم به دستگاه قضایی و امنیتی بر تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری موثر است

فرضیه فرعی سوم: اعتماد مردم به اطلاع رسانی رسانه ها بر تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری موثر است

نتایج بدست آمده نشان داد

1- ایجاد جو اعتماد در کشور نسبت به نظام حاکم می باشد . به عبارت دیگر در پرتو اعتماد و اعتقاد به نظام جمهوری اسلامی مردم می توانند با طیب خاطر و اطمینان کامل سرمایه هایشان را در زمینه توسعه صنعت گردشگری بکار اندازند همچنین گردشگران نیز با احساس امنیت کامل مکانی را جهت گردشگری انتخاب می نمایند.

2- تحقیق حاضر نشان می دهد که پاسخ دهندگان به پرسشنامه معتقدند که افزایش امنیت داخلی و اجرای عدالت و انصاف و قانون گرایی باعث تقویت مشارکت مردم در این صنعت می شود .

3- همچنین در این تحقیق نشان داده شده است که بطور کلی رسانه ها در زمره عوامل تاثیر گزار بر مشارکت مردم در رشد صنعت گردشگری می باشد . تبلیغات مناسب در زمینه معرفی راههای سرمایه گذاری مردم و بخش خصوصی ، همچنین تهیه برنامه ها و گزارشات تخصصی در زمینه معرفی و اعلام حمایت دولت از بخش خصوصی ، همچنین تهیه برنامه ها و گزارشات تخصصی در زمینه معرفی و اعلام حمایت دولت از بخش خصوصی و همچنین حمایت دولت از مشارکت مردم در زمینه این صنعت و ا سوی دیگر معرفی جاذبه های هر استان در زمینه گردشگری از عوامل موثری میباشد که می تواند باعث تقویت مشارکت و سرمایه گذاری مردم در این صنعت می باشد . اطلاع رسانی در عمق مشارکت نهفته است .

فصل اول: کلیات

1-1- مقدمه

انسان پیشرفته امروزی به دلیل انگیزه ها و دلایل متعالی تری چون آشنایی با فرهنگ و تمدنهای دیگر، ملاقات دوستان و اقوام و … اقدام به سفر و مسافرت می نماید .

اقدام و اشتیاق انسان به مسافرت در دنیای کنونی، صنعت بزرگی به نام «صنعت گردشگری» را به وجود آورده است که منبع درآمد بسیاری از کشورها محسوب میشود . گردشگری در بسیاری از کشورهای بزرگ و کوچک جهان، یکی از بزرگترین و سود آورترین صنایع است شاید بتوان به جرأت گفت که گردشگری و اقتصاد توریسم امروز به یکی از اصلی ترین ارکان اقتصاد تجاری جهان تبدیل شده است به نحوی که بسیاری از توسعه سازان از این صنعت با عنوان توسعه پایدار یاد می کنند که در تاریخ اقتصاد جهان ، قرن بیست و یکم را به نام خود فتح خواهد کرد .

در جهان حاضر توسعه و پیشرفت رمز ماندگاری و حیات پویا و مقتدرانه ملتها ، جوامع ، فرهنگها و تمدنها به شمار می رود . بـدون تـوسعه و حـرکت در سیـر تعالـی و ترقی نمی توان فقط به افتخارات گذشته متکی بود ، بلکه همراهی سابقه و تجربه ذی قیمت گذشته را باید مبنایی برای دستیابی به رسالتها و مقاصد دوربرد مدنظر قرار دارد .

2-1- بیان مسئله

امروزه گردشگری و صنعت گردشگری منبع درآمد بسیاری از کشورها محسوب می شود و بسیاری از آنها از این منبع درآمد برای ایجاد اشتغال، رشد بخش خصوصی و حرکت در مسیر توسعه اقتصادی استفاده می کنند. جهانگردی و گردشگری یکی از بزرگترین و متبوع ترین صنایع محسوب می شود و در آمد آن در سال 2001 بالغ بر 43 میلیارد دلار بوده است . کشور ما نیز با رفع موانع موجود در زمینه گردشگری و تقویت راههای مشارکت مردم در زمینه توسعه صنعت گردشگری میتواند سهم قابل قبولی از این درآمدها را به خود اختصاص دهد .

امروزه توسعه و پیشرفت رمز حیات پویا و مقتدرانه ملتها ، جوامع ، فرهنگها و تمدنها به شمار می رود ما در دورانی زندگی می کنیم که تغییر درآن شتاب گرفته است .

حوادث و رویدادهای سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و فناوری تکنولوژی تصور ما را درباره جهان دگرگون کرده است .

کشور ایران با پیشینه تمدن کهن و جاذبه های متنوع و موقعیت برجسته اقلیمی ، ضمن آنکه خواهان منافع اقتصادی از جمله اشتغال زایی و در آمد ارزی است بر حفظ ارزشهای متعالی و هویت فرهنگی تمدن خود تأکید دارد و الگوی سفر را از اندیشه ها و آموزه های قرآنی و احادیث مستند دریافت میدارد .

با این وجود کشور ایران از لحاظ در آمدهای حاصل از گردشگری در جایگاه، مناسبی قرار نداشته و نتوانسته از پتانسیلهای مثبتی که در زمینه گردشگری وجود دارد استفاده نماید .

از سوی دیگر سازمانهای دولتی و خصوصی که در این زمینه متولی امور می باشند نیز اقدامات مثبتی را در زمینه جذب توریسم انجام نداده اند و یا بسیار ضعیف عمل کرده اند .

گردشگری بعنوان یک صنعت در آمد زا و رونق دهنده چرخهای اقتصادی کشور در ارتباط بین ملل و اقوام در جهان نقش مهمی دارد . از طرفی نباید گردشگری و ایرانگردی را تهدید علیه ارزشها دانست ، بلکه باید آن را در جهت رونق اقتصادی، تقویت هویت و وفاق ملی، فرصت مغتنمی تلقی نمود و عاملی برای صلح و همزیستی میان ملل و گفتگوی تمدنهای مختلف که ثبات و امنیت را به ارمغان می آورد، مورد نظر داشت . جهانگردان به ایران می آیند تا تمدن کهن ایرانیان را که غنا بخش تمدن جامعه بشری بود و در تاریخ هر ملتی به شیوه ای نقش آفرینی نموده است را ببینند . تعارض بین ارزشهای دینی و فرهنگی با ترویج صنعت گردشگری در کشور وجود ندارد . بنابراین جهانگردان نه تنها تهدید نیستند بلکه فرصت اند . و نباید ضعف مدیریت علمی و برنامه ریزی صحیح مسئولین را با تهدید تلقی کردن گردشگران توجیه نمود . باید با پژوهش و برنامه ریزی، آموزش و بازاریابی بخشهای خصوصی و دولتی و همچنین با بازکردن راههای مشارکت مردم در جهت جذب توریسم و ارتقای صنعت گردشگری سهم بیشتری از درآمد صنعت گردشگری جهانی با حفظ هویت و ارزشها را به خود اختصاص داد .

صنعت گردشگری فرهنگی ترین حوزه اقتصاد است . کارشناسان اقتصادی معتقدند که گردشگری تنها بخشی از مجموعه عظیم اقتصاد است که در حد بسیار زیادی با رگه های فرهنگی گره خورده است چون از یک سو تا حد مطلوبی موجبات آشنایی فرهنگها، تمدنها، ن‍ژادها ، سرزمینها، اقوام و گویش های مختلف را با یکدیگر فراهم می سازد و از سوی دیگر نیز می تواند یکی از منابع کسب در آمد برای کشورهای مختلف باشد این که گفته می شود : «اقتصاد توریسم بهترین محرک برای کشورهایی است که به دلیل تک محصولی بودن یا محدود بودن منابع در آمد ، دارای اقتصاد خموده هستند » ، به سمتی می رود تا توسط بسیاری از کشورهای در حال توسعه به یکی از بزرگترین واقعیتهای اقتصادی تبدیل شود .

به نظر می رسد که کشورهای صاحب نفت و یا کشورهای دیگری که تنها یک منبع درآمدی در اختیار دارند باید از کنار صنعت گردشگری به راحتی عبور نکنند چون عامل بسیار مهمی برای تنوع درآمد آنها است در این مورد برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس با اتکا به صنعت توریسم و تجهیز زیرساختهای آن توانسته اند طی سالیان گذشته پذیرای تعداد زیادی از گردشگران جهانی باشند به طوری که بسیاری از کارشناسان اقتصادی ، توفیق این کشور ها در حوزه تجارت را ناشی از موفقیت آنها در صنعت توریسم می دانند. با توجه به اینکه ایران در حال حاضر به صورت بالقوه یکی از کانونهای توریستی جهان به شمار می آید و دارای جاذبه های فراوانی است توجه و تاکید برای گسترش این صنعت علاوه براینکه از نظر فرهنگی و سیاسی دارای منافع بسیاری است موجب رونق اقتصادی و اشتغال زایی و افزایش درآمد ملی نیز می شود

و از آنجا که استان خوزستان یکی از استانهایی می باشد که دارای پیشینه تاریخی و فرهنگی طولانی است و از نظر اقتصادی نیز، توسعه صنعت گردشگری در این استان می تواند موجب شکوفایی و رونق بخشهای اقتصادی از یک سو و ایجاد اشتغال و فرصتهاتی جدید شغلی از سوی دیگر که این خود مستلزم مشارکت همه جانبه مردم در حمایت از این صنعت است .طبعا" تا ما نتوانیم ظرفیتهای گردشگری موجود رابه هموطنان خودمعرفی نماییم،

با توجه به مطالب فوق، پژوهش حاضر می کوشد که نسبت به شناسایی عوامل تأثیر گذار بر مشارکت مردم در جهت توسعه صنعت گردشگری(گردشگری داخلی ) در این استان اقدام نموده و راههای تقویت مشارکت مردم در توسعه و رشد این صنعت را بررسی نماید .

با در نظر گرفتن اهداف تحقیق، می توان سئوالات زیر را باتوجه به فرضیات مطروحه مورد توجه قرار داد :

1-افزایش اعتماد مردم به ارگانهای امنیتی چه رابطه ای با مشارکت آنان در توسعه صنعت گردشگری دارد ؟

2-اعتماد مردم به نظام جمهوری اسلامی چه رابطه ای با مشارکت آنان در توسعه صنعت گردشگری دارد ؟

3-رسانه ها چه نقشی در تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری دارند ؟

3-1- پیشینه تحقیق

پیرامون گردشگری و اهمیت آن پژوهشهای زیادی در داخل و خارج از کشور صورت پذیرفته است ، همچنین تحقیقاتی بصورت کلان پیرامون مشکلات توریسم در ایران توسط عده ای از دانشجویان ، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، معاونت سیاحتی بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی و ... صورت گرفته است . ولیکن در جامعه آماری مورد نظر با این عنوان قبلاً تحقیقی انجام نشده است . ذیلاً به سه نمونه پایان نامه تحصیلی اشاره می شود :

1-محمد طاهر قمیشی در پایان نامه خود با عنوان «ارزیابی عملکرد امداد خودرو ایران در بهبود فرآیند گردشگری و صنایع خودرو سازی و قطعه سازی در استان خوزستان .

2-پایان نامه آقای مسعود غلامی با عنوان «بررسی وارزیابی عوامل مؤثر بر توسعه صنعت گردشگری در ایران در رشته کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی، در این پژوهش تأثیر متغیرهای ضریب امنیت (بعد داخلی و خارجی) امکانات و خدمات گردشگری، سیستمی واحد در زمینه بازاریابی و تبلیغات و هماهنگی در سازمانهای درگیر در توسعه صنعت گردشگری مورد آزمون قرار گرفته شده است .

3-پایان نامه ای با عنوان «بررسی اثر بخشی مدیریت گردشگری فرهنگی» توسط خانم روزیتا رضاپور نوشته شده در این پژوهش به شناسایی و رفع چالشهای موجود در مسیر توسعه این صنعت پرداخته شد تا وضعیت کنونی را بهبود بخشند .

4-1- اهمیت و ضرورت تحقیق

یکی از مسایل عمده ای که فرایند جهانی شدن را در مرکز توجه انسان قرار داده است تأثیر بالفعل و نیز بالقوه آن در عرصه فرهنگ و زندگی اجتماعی است بی شک با گسترش ارتباطات فرهنگی بین کشورها اختیار دولتهای ملی در این زمینه به طور فزاینده ای کاهش می یابد .

در حال حاضر جهانی شدن بیشتر ابعاد سیاسی ، فرهنگی و اجتماعی این فرایند کلی را مورد توجه قرار می دهد از این رو گسترش و توسعه ارتباطات جهانی بسیار حائز اهمیت است فرایند جهانی شدن معمولاً چهار حوزه فنی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را تحت الشعاع قرار می دهد در حوزه فرهنگی این فرایند ارتباط بسیار نزدیکی با فرهنگ گردشگری برقرار می کند .

گردشگری طی دهه های اخیر از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است . در سال 1950 تعداد گردشگران بین المللی 25 میلیون نفر و درآمد گردشگری بین المللی نیز 2/1 میلیارد دلار بوده است در سال 2003 تعداد گردشگران بین المللی به 691 میلیون نفر و درآمد آن به 1514 میلیارد دلار بالغ گردید (سازمان جهانی گردشگری ، 2004)

مطالعات انجام شده توسط آژانس های بین المللی وابسته به سازمان ملل نشان می دهد که تا سال 2010 تعداد گردشگران بین المللی به رقمی بالغ بر یک میلیارد نفر خواهد رسید .

براساس گزارش سازمان جهانی گردشگری (wto) و برنامه چشم انداز توریسم در سال 2020 میلادی تعداد گردشگری در سراسر جهان در سال 2020 میلادی به یک میلیارد و 600 میلیون نفر خواهد رسید و سهم منطقه خاورمیانه پس از منطقه شرق آسیا بالاترین میزان رشد توریسم را در جهان دارا خواهد بود . بنابراین با توجه به مطالب فوق پژوهشگر این موضوع را برای تحقیق برگزیده است .

5-1- اهداف تحقیق

با توجه به اینکه گردشگری و صنعت گردشگری یکی از بهترین منابع کسب درآمد برای کشورها می باشد و باعث اشتغال زایی، رونق اقتصادی، تحصیل ارز، تبادل فرهنگها و نزدیکی ملل به یکدیگر می شود از این رو شاهدیم که طی سالیان گذشته بسیاری از کشورهای جهان با درک موقعیت برتر صنعت توریسم در الگوهای مختلف توسعه اقتصادی در پی آن هستند تا امکانات گردشگری خود را گسترش دهند .

کشور پهناور ایران نیز با داشتن یک میلیون و 200 هزار تپه و پنجاه هزار اثر تاریخی و منابع طبیعی متبوع جزء ده کشور برتر دارای جاذبه های توریستی و 5 کشور اول در زمینه تنوع و جذابیت اکوتوریسم دنیاست . برای رهایی از تکیه بر درآمدهای نفتی راهی جز حرکت به سمت گردشگری وجود ندارد .

هدف کلی این پژوهش شناسایی راههای تقویت مشارکت مردم در راستای توسعه صنعت گردشگری در استان خوزستان است.

اهداف فرعی تحقیق حاضر به قرار زیر است:

1-بررسی میزان اعتماد پاسخگویان نسبت به ارگانهای امنیتی و قضایی

2-بررسی میزان اعتماد مردم به نظام جمهوری اسلامی و مشارکت آنها در توسعه صنعت گردشگری

3-بررسی نقش رسانه ها در ایجاد مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری

6-1- سوالات تحقیق

1-6-1- سوال اصلی تحقیق:

راههای تقویت مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری در استان خوزستان کدامند؟

2-6-1- سئوالات فرعی تحقیق:

افزایش اعتماد مردم به ارگانهای امنیتی، اعتماد به نظام جمهوری اسلامی ایران و اطلاع رسانی رسانه ها

7-1- فرضیات تحقیق

1-7-1- فرضیه اصلی:

هدف از ارایه فرضیات این پژوهش ، شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری می باشد .

2-7-1- فرضیه فرعی

به نظر می رسد از طریق افزایش ضریب اعتماد مدرم به ارگانهای امنیتی و قضائی، اعتماد به نظام جمهوری اسلامی ایران و اطلاع رسانی رسانه ها می توان بر مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری تأثیر گذاشت.

8-1- متغیرهای تحقیق

1-8-1- متغیر های مستقل

- راههای تقویت مشارکت مردم

2-8-1- متغیر وابسته

- توسعه صنعت گردشگری در استان خوزستان

9-1-روش تحقیق

این تحقیق یک تحقیق توصیفی –تحلیلی است زیرا بر اساس نظر خواهی از افراد ، نتایجی بدست آمده که متغیرها را بر آن اساس به هم سنجیده و همبستگی آنها را محاسبه می نمائیم .

روش تحقیق فرایندی نظام مند ، برای یافتن پاسخ یک پرسش یا راه حل یک مسئله است .

در این تحقیق تلاش می شود تا با استفاده از روش تحقیق میدانی ، پاسخی برای پرسشهای مورد نظر یافته و پس از آن به شناسایی عوامل مؤثر در ایجاد مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری بپردازیم .

در ضمن روش نمونه گیری بصورت خوشه ای و طبقه ای می باشد .

10-1-قلمرو تحقیق :

1-10-1- قلمرو موضوعی :

الف . مفاهیم ، واژه ها با اصطلاحات مربوط به گردشگری

ب . موضوعات مرتبط با توریسم و گردشگری(داخلی)

ج . شناسایی عوامل مؤثر بر توسعه مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری

2-10-1- قلمرو مکانی(جامعه آماری) :

قلمرو مکانی این تحقیق شهرهای استان خوزستان می باشد . و مراکز و سازمانهای معتبر گردشگری که در این استان مستقر می باشند مورد نظر است .

3-10-1- ته است . قلمرو زمانی :

اطلاعات لازم با توجه به زمان اعلام شده در طرح تحقیق در طی حدوداً 12 ماه و با توجه به تجارب محقق در این زمینه ، اخذ و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرف

11-1- روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه

ابزار گردآوری اطلاعات در این تحقیق پرسشنامه خود ساخته ای است که با استفاده از فرمول کوکران 200 نفر از کل استان خوزستان مورد پرسش قرار گرفتند.

12-1- موانع و محدودیتهای تحقیق

به نظر می رسد که این تحقیق نیز مشابه بسیاری از تحقیقاتی که در حوزه علوم انسانی و در زمینه های اجتماعی انجام شده با محدودیتهای متعدد جوامع شده است که از این جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

الف) چون هدف شناسایی عوامل موثر بر تقویت راههای مشارکت مردم در توسعه صنعت گردشگری(گردشگری داخلی) است وجود افراد متخصص و مجرب که با جزئیات این صنعت تجربی آشنا باشند می توانست برای این تحقیق مفید واقع گردد. محرمانه تلقی شدن برخی از اطلاعات از دید ایشان از محدودیتهای این تحقیق بود.

ب) عدم درک و اهمیت و جایگاه طرح تحقیق، ضعیف بودن ساختار و تشکیلات، سطح پائین تحصیلات، مرتبط نبودن رشته تحصیلی برخی مدیران سازمانها، عدم اعتقاد و باور علمی و عملی به مفید بودن چنین پژوهشهایی باعث می گردد که حداقل همکاری را در هنگام انجام طرح تحقیق را با محقق به عمل آورند.

13-1- تعاریف واژه ها و اصطلاحات

1-13-1- گردشگری(پارسائیان، علی ، اعرابی ، سید محمد، 1377)

گردشگری عبارت است از اقامت خارج از منزل برای مدت یک شب یا بیشتر با هدف گذراندان تعطیلات ، بازدید دوستان و اقوام شرکت در همایش های تجاری با هر هدف دیگری به جزء اموری از قبیل تحصیل شبانه روزی با استخدام نیمه دائم . »

2-13-1- گردشگر

گردشگر کسی است که به منظور تفریح، بازدید از نقاط دیدنی ، معالجه ، تجارت ، ورزش و زیارت به کشور دیگر سفر کند مشروط بر این که مدت اقامت از 24 ساعت کمتر و از 6 ماه بیشتر نباشد و در فاصله ای کمتر از 70 کیلومتر انجام نگیرد .

3-13-1- مسافر : (داروند زاده 1381)

مسافر به شخصی اطلاق می گردد که بین دو یا چند محل مسافرت کند.

4-13-1- جاذبه های تاریخی : (سایت chn، 1383)

مجموعه آثار باستانی و یادمان های تاریخی است که از گذشته های دور و گذر ایام مصون مانده و به عنوان میراث مشترک ملی به یادگار مانده است و جهانگردان را به خود جذب می نماید .

5-13-1- جاذبه های طبیعی : ( همان منبع)

مجموعه مظاهر و پدیده های طبیعی است که به صورت خدادادی در کشور وجود دارد و جهت ایجاد آنها تلاش و سرمایه گذاری خاص انجام نشده است مانند کوه، جنگل ، سواحل دریا، کویرو ...

6-13-1- صنعت گردشگری :

مجموعه ای از شرکتها ، مؤسسات ، سازمانها و سایر منابعی که فعالیتهای گردشگران را از طریق فراهم نمودن خدمات ، حمایت می کنند .

7-13-1- مشارکت: (گرافت و کلاری ، 1991)

مشارکت را توانایی و فرصت تأثیر گذاردن افراد برروی فرآیندهای تصمیم گیری تعریف می کنیم که مستلزم یک درگیری فعال و مداوم است

8-13-1- امنیت :

امنیت از ریشه امن بوده و با کلمه تأمین هم خانواده می باشد و مجموعه عوامل و شرایطی را که موجب می شود مردم نوعی تأمین خاطر و عدم نگرانی نسبت به زمان حال و آینده خود و جامعه شان (در زمینه آسایش و آرامش) احساس کنند را امنیت اجتماعی قلمداد می کنیم .

9-13-1- اعتماد به نظام: (صفدری ، 1374 : 48)

باید گفت هر نهاد سیاسی در جامعه کارکرد و وظیفه تحقق اهداف را برعهده دارد و مردم در جهت تحقق اهداف فردی و جمعی ، اعتماد خود را در نظام سیاسی سرمایه گذاری می کنند و این خود به معنای مشروعیت یک نظام سیاسی از یک سو و تداوم و حمایت مردم از سوی دیگر خواهد بود .

تداوم این مبادله به نفع هر دو طرف خواهد بود ، مردم با سرمایه گذاری اعتماد خویشتن در پی تحقق اهداف جمعی و فردی خود می باشند و نظام سیاسی نیز در مواضع قدرت قرار می گیرند اما این مبادله دوجانبه زمانی دچار رکود می گردد ، که مردم حاضر نباشند کماکان اعتماد خود را در حاکمیت سرمایه گذاری کنند و یا به عبارتی روشنتر اعتماد خود را نسبت به نظام سیاسی از جنبه های متعدد از دست میدهند ، تحقق این امر که با نوعی نارضایتی از سیاستمداران و روند برنامه های اجرایی همراه است ، به افول حمایت از نظام سیاسی انجامیده و این به معنای از دست رفتن مشروعیت نظام سیاسی و تحقق رکود قدرت می باشد .

10-13-1- رسانه ها :

به مجموع تشکیلات و سازمانهای اطلاع رسانی اعم از سازمان صداو سیما و مطبوعات و جراید گفته می شود و این سازمانها و تشکیلات نقش بسیار مهمی را در زمینه اطلاع رسانی به مردم در جهت معرفی و شناسایی جاذبه های توریستی و همچنین در معرفی ثبات اجتماعی برای جذب جهانگردان ایفاء می نماید .

11-13-1- پژوهش در صنعت گردشگری : (داروند زاده ، 1381)

عبارتست از بررسی مسایل مربوط به سفر و گردشگری به صورتی منظم ، عینی و منطقی

12-13-1- سازمان جهانی جهانگردی : (سایت chn،1383)

یکی از بزرگترین و مهمترین سازمانهای بین المللی گردشگری است که دفتر مرکزی آن در مادرید اسپانیا قرار دارد . 133 کشور جهان در آن عضویت داشته و حدود 300 سازمان بخش خصوصی و عمومی به آن وابسته هستند و این سازمان نهاد اجرایی از سازمان توسعه متعلق به سازمان ملل است . ایران از سال 1342 به عضویت اتحادیه بین المللی سازمانهای رسمی مسافرتی درآمد که بعداً به سازمان جهانی جهانگردی یا wto تغییر نام یافت و اکنون جزء اعضای کامل این سازمان به شمار می رود . هدف از تاسیس این سازمان ترویج و توسعه گردشگری می باشد .

فصل دوم: ادبیات پژوهش

1-2- مقدمه

سابقه گردشگری به دیرینگی حضور انسان در کره زمین می رسد .هرچند اهمیت یافتن آن از نظر مسایل اقتصادی، اجتماعی – فرهنگی و دوران شناسی بیش از چند دهه سابقه ندارد .

اساساً در گذشته ضرورتهای گردشگری مطرح نبود اما امروز با گسترش ارتباطات و زندگی در دنیای صنعتی، گردشگری از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است .

امروز سمت و سوی حرکت سیطره جهانی به سمتی است که تفکرات تصمیم گیران بیش از تنازعات سیاسی و نظامی به ارتباط بین مردم و دولت ها به عنوان عاملی در جهت توسعه کشورها معطوف شده است .

ارتباط میان مردم و فرهنگ ها تأثیری شگرف را در پی دارد ، از این رو است که کارشناسان براین باورند که قرن آینده ، قرن قومیت ها و ملیت ها و تقسیم بندی جهان براساس فرهنگ و مذهب خواهد بود در چنین شرایطی نیاز به ارتباط بین اجزای مردم بیشتر احساس می شود و در این میان است که صنعت گردشگری به عنوان بهترین عامل گسترش ارتباط میان مردم نمود پیدا می کند در جهان کنونی، گردشگری (توریسم) به یکی از مهمترین فعالیتهای اقتصادی در سراسر جهان تبدیل شده است .

هم اکنون گردشگری بیش از هر فعالیت اقتصادی دیگری در جهان ، حرکت سرمایه ها و انتقال پولها در مقیاسهای محلی ، منطقه ای ، ملی و بین المللی موجب می شود و هزینه های گردشگری به مراتب بیشتر و سریعتر از تولید ناخالص ملی و صادرات جهانی کالا و خدمات رشد می یابد . بر اساس گزارش سازمان جهانی جهانگری و سازمان تجارت جهانی از سال 1992 تا 1994 میانگین افزایش درآمد حاصل از گردشگری بین المللی از ارزش صادرات جهانی در خدمات بازرگانی فراتر رفته است .

در سال 1996 درآمد گردشگری اندکی بیش از 8 درصد از ارزش کلی صادرات کالاها و تقریباً 35 درصد از کل ارزش صادرات جهانی خدمات را شامل می شده است در سال 1997 در آمد جهانی بیش از یک سوم ارزش تجارت جهانی در بخش خدمات را تشکیل داده است . (سایت chn، 1383)

برای درک اهمیت گردشگری خوب است به اظهار نظر سازمان جهانی گردشگری در این مورد توجه داشته باشیم . سازمان جهانی گردشگری اعتقاد دارد : «صنعت گردشگری تا سال 2005 یکی از فعالترین و پردرآمدترین صنایع جهان خواهد شد و درآمدی بالغ بر 9700 میلیارد دلار را به خود اختصاص خواهد داد . در صورتی که افزایش نرخ خدماتی همچون حمل و نقل در همین سطح باقی بماند از سال 2000 تا 2005 هر سال 750 میلیون نفر به سیاحت خواهند پرداخت و به تبع آن از سال 1990 تا 2005 حدود 40 میلیون شغل ایجاد می شود و تعداد افراد شاغل در این صنعت به 157 میلیون نفر بالغ خواهد شد . (wto ، 2004)

بنابراین و بی تردید این صنعت در قرن حاضر اولین شاخص اقتصادی هر کشوری خواهد بود و این بدان معنا است که صنعت گردشگری از نظر میزان سرمایه گذاری و اشتغالزایی نقش مؤثری را در تامین منافع ملی کشورها و نیز در بخش اقتصاد ، فرهنگ و ... خواهد داشت اما نقش و سهم کشور ایران در گردشگری جهانی چیست ؟ ایران با برخورداری از سوابق افتخار آور، آثار مهم و برجسته تاریخی و فرهنگی، طبیعت جذاب و تنوع شرایط اقلیمی یکی از ده قطب اصلی گردشگری در جهان است با وجود این نتایج آمارهای مربوط به سهم ایران از درآمدهای جهانی گردشگری نومید کننده است .

کشور ایران با داشتن جاذبه های قابل توجه ، از جایگاه مناسبی در بازارهای جهانی گردشگری برخودار نیست و این در حالی است که در طول دو دهه اخیر، تمام تلاش مدیران اجرایی کشور بر این بوده که کشور را از وابستگی به درآمدهای نفتی نجات دهند . مطمئناً گسترش فعالیتهای گردشگری، یکی از مهمترین راه ها برای وصول پیش گفته است .

از افتخارات ایرانیان این است که مسلمان بوده و دارای پشتوانه فرهنگی غنی و چند هزار ساله در طول تاریخ می باشند . خوشنامی و سابقه نیکو در مهمان نوازی و محبت نسبت به مسافران و افراد غریبه ای که به کشور ایران سفر کرده اند از نقاط قوت ملت ایران بوده است . تاریخ سیاسی کشور ایران در طول دو سده گذشته و نقش منفی دولت های استعمار گر موجب شده است که در حال حاضر، اغلب مردم ایران نسبت به کل غربی ها ذهنیتی منفی و مشکوک داشته باشند این بیگانه ستیزی به حوزه گردشگری نیز تسری پیدا کرده است . گردشگری با تأمین یک دهم تولید ناخالص داخلی و اشتغال، بزرگترین منبع ایجاد این عناصر اقتصادی در جهان است . کارشناسان اقتصاد جهانی پیش بینی می کنند که این تأثیرات و تبعات اقتصادی به طور مستمر رشد یابد و در قرن بیست و یکم، گردشگری به موتور محرک اقتصاد جهانی تبدیل شود .

در عصر تکنولوژی و ارتباطات و در عصری که صنعت و فن آوری برزندگی سایه افکنده است و انسان امروزی گرفتار مشکلات فراوان می باشد سفر گریز گاهی مناسب به شمار می آید . یافتن محیطی مناسب برای تفریح و مردمی که با آنها قرابت فرهنگی وجود داشته باشد مغتنم است .

امروزه گردشگری و صنعت گردشگری یکی از اصلی ترین ارکان اقتصاد تجاری جهان تبدیل شده است به نحوی که سیاستگذاران توسعه از این صنعت با عنوان محور توسعه پایدار یاد می کنند که در تاریخ اقتصاد جهان ، قرن بیست و یکم را به نام خود فتح خواهد کرد .

کارشناسان اقتصاد معتقدند که گردشگری بخشی از مجموعه عظیم اقتصاد است که در حد بسیار زیادی بارگه های فرهنگی گره خورده است . چون از یک سو تا حد مطلوبی موجبات آشنایی فرهنگها ، نژادها ، سرزمین اقوام و گویش ها و غیره را با یکدیگر فراهم می کند و از سوی دیگر نیز میتواند یکی از بهترین منابع کسب درآمد برای کشور های مختلف باشد از این رو مشاهده می شود که طی سالیان گذشته بسیاری از کشورهای جهان درک موقعیت برتر صنعت توریسم در الگوهای مختلف توسعه اقتصادی در پی آن هستند تا امکانات گردشگری خود را گسترش دهند .

هم اکنون بسیاری از کشورهای در حال توسعه دچار کمبود شدید منابع ارزی هستند و به همین سبب از تأمین اعتبارت لازم برای طرحهای عمرانی و ایجاد اشتغال ناتوانند در واقع مشکل اصلی اینست که اقتصاد آنها اغلب تک یا دو محصولی بوده و در آمدهای ارزی آنها نیز از فروش همان یک یا دو محصول به دست می آید . امکان تحریم از کشورهای امپریالیستی و میزان آسیب پذیری کشورهایی که دارای اقتصاد تک محصولی هستند بسیار زیاد است . یکی از راههای درمان بیماری اقتصاد کشورهای صاحب نفت یا کشورهایی که تنها یک منبع درآمدی در اختیار دارند تنوع بخشیدن به منابع کسب در آمد ارزی است این کشورها نباید از کنار صنعت گردشگری به راحتی عبور کنند، چون مولفه های بسیار مطلوبی برای تنوع درآمدی آنان است . البته برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس نیز با تکیه بر صنعت توریسم و تجهیز زیرساخت های آن توانسته اند طی سالهای گذشته ، پذیرای تعداد زیادی از گردشگران جهانی باشند به طوری که بسیاری از کارشناسان اقتصادی توفیق این کشورها در حوزه تجارت را ناشی از موفقیت آنان در صنعت توریسم می دانند .

صنعت گردشگری پدید آورنده درآمد، کار و اشتغال است گردشگری منبع اصلی درآمد برای مردم استانها و نواحی است که مناظر طبیعی ، آب و هوا و جاذبه هایی دارند که فاقد ارزش اقتصادی است و یا بالفعل اقتصادی نیستند و از طریق توسعه صنعت گردشگری اقتصادی می شوند . مثلاً از نیروی انسانی غیر شاغل استفاده می کند، از سواحل و بیشه های و جنگلها ، از کوه ها و چشمه سارها و رودخانه از شن زارهای کویری بهره می برد علاوه بر آن گردشگری منبع مهم درآمد برای دیگر بخشهای اقتصادی و دست اندرکاران امور دیگر است .

خصوصیات پیچیده صنعت گردشگری نشان می دهد که نظم و انضباط ویژه ای می باید در حوزه مطالعات و بررسی آن منظور شود . این نظم و انظباط بخصوص می باید در زمینه مسائل اقتصاد گردشگری، توسعه یا عدم توسعه گردشگری، جغرافیای گردشگری، مدیریت و بازارهای گردشگری، روانشناسی گردشگری و سایر روابط مرتبط با گردشگری منظور گردد .

براساس آمارهای رسمی ارائه شده از سوی سازمان جهانی گردشگری (wto) ، در سال 1998 شمار گردشگرانی که از مرزهای کشور گذشته اند بالغ بر 625 میلیون و 236 هزار تن بوده که از رشدی برابر 3/2 درصدد نسبت به سالهای 1997 و 1996 برخوردار است .

طی سال 2002 میلادی سهم ایران از تعداد گردشگران منطقه خاورمیانه فقط 7/5 درصد بوده است براساس آخرین آمار ارائه شده از سوی سازمان جهانی گردشگری در میان مناطق مختلف جهان کشورهای اروپای غربی با بیش از 141 میلیون نفر مسافر رتبه اول را در صنعت توریسم به خود اختصاص داده اند . براساس همین گزارش، کشورهای اروپای جنوبی نیز با 131 میلیون جهانگرد رتبه دوم را در گردشگری کسب نموده اند سهم توریسم منطقه خاورمیانه در کل جهان 1/3 درصد با 27 میلیون و 600 هزار مسافر است که از این تعداد تنها یک میلیون و 584 هزار نفر یعنی 7/5 درصد به ایران تعلق دارد. (wto ، 2004)

کشور ایران به لحاظ وسعت، قدمت و موقعیت خاص جغرافیایی و جاذبه های گوناگون تاریخی و طبیعی که دارد می تواند با تقویت صنعت گردشگری در توسعه اقتصادی، اجتماعی کشور کمک شایان توجه و مؤثری نماید .

گردشگری ضامن توسعه اقتصادی پایدار و ایجاد اشتغال است صنعت گردشگری با درآمد سالانه چند صد میلیارد دلاری در جهان از جمله صنایعی است که به خوبی با صنایعی نظیر نفت ، خودرو سازی و ... رقابت کند . کشورهای دارای جاذبه های گردشگری به لحاظ جلوه های طبیعی ، فرهنگ تمدن کهن و آثار باستانی و مذهبی ، استعداد و توانایی بسزایی در جذب جهانگردان دارند که با سرمایه گذاری مناسب در بخشهای نرم افزاری و سخت افزاری این صنعت و حفظ جایگاه امنیتی خود در جهان میتوانند سالانه میلیاردها دلار از این صنعت حافظ محیط زیست، کسب درآمد کنند .

کشور ایران یکی از 10 کشور عمده جهان به لحاظ جاذبه های گردشگری می باشد که این امر به لحاظ جلوه های طبیعت ، آثار باستانی و اماکن مذهبی است . با این وجود از لحاظ کسب درآمد ارزی از صنعت گردشگری تقریباً هیچ موقعیتی در بعد بین المللی ندارد .

با این وصف شناسایی علل و یافتن راهکارهای مناسب جهت جلب گردشگران و انجام برنامه ریزی مناسب ( سرمایه گذاری و ...) جهت تقویت مشارکت مردم در زمینه رشد صنعت گردشگری از اهمیت بسزایی برخوردار است .

تعداد جهانگردان ورودی به ایران در سالهای اخیر به طرز چشمگیری افزایش یافته و از نظر رشد جهانگردان ورودی، ایران در رده های اول کشورهای جهان قرار گرفته است ورود جهانگردان به ایران در سالهای 1999 میلادی 1/31 درصدو در سال 2000 معادل 7/28 درصد رشد داشته و اکنون - سال 2001- دومین کشور جنوب آسیا از نظر رشد تعداد ورود جهانگردان و در آمد بخش گردشگری است در سال 2000 میلادی بالغ بر 4/1 میلیون جهانگرد به ایران سفر کردند و درآمد صنعت گردشگری ایران به 800 میلیون دلار رسید.(اجلاس هماهنگی وزیران جهانگردی کشورهای اسلامی ،1380)

در این پژوهش کوشش گردیده تا ضمن معرفی صنعت گردشگری ، عوامل مؤثر بررشد توسعه این صنعت و همچنین عوامل مؤثر بر تقویت مشارکت مردم در جهت رشد صنعت گردشگری در استان خوزستان با توجه به درجه اهمیت آنان مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد .

به گفته برخی کارشناسان، صنعت گردشگری در سالهای آینده توسعه سریعی خواهد یافت و در آمد حاصل از آن به 2000 میلیارد دلار در سال خواهد رسید چنانچه بتوان سهم ایران را در این صنعت به یک درصد ارتقاء دهیم ، سالانه در آمدی معادل 20 میلیارد دلار کسب خواهد شد که به آسانی با در آمد نفتی کشور برابری می کند در توسعه صنعت گردشگری بهره برداری از فرصتها جهت به سود رساندن سرمایه گذاری های انجام شده، حایز اهمیت است . مجمع عمومی سازمان جهانی گردشگری در اکتبر 1999، «صلح و گفت و گوی تمدنها» را به عنوان شعار روز جهانی گردشگری در سال 2001 برگزید .

این انتخاب از یک سو توجه عموم را به تأثیر انکار ناپذیر گردشگری در برقراری و تحکیم صلح در میان ملت ها و تقویت ارتباطات فرهنگی و تجربی میان ملل جهان جلب کرد و از سوی دیگر بحث گفت و گوی تمدن ها که ایران آغازگر آن بوده است را بار دیگر در جهان مطرح ساخت برای ایران که چنین بحث جدی را در سطح بین المللی آغاز کرده است، مشارکت فعال در تمام عرصه های مربوطه به ویژه گردشگری یک فرصت ارزشمند است .

گردشگرجاذبه های تاریخیتقویت مشارکت مردم در توسعه ی صنعت گردشگری

پدیده سیاحت

قدمت پدیده سیاحت به قدمت تاریخ بشری است انسانها بعد از اینکه یکجانشین شدند و نیاز به مسکن و خوراک آنها تقریبا برطرف شد و دیگر نیازی به تغییر مکان برای یافتن چراگاه و شکار نداشتند تمدن ها را در طی هزاران سال شکل دادند بعد از گذشت قرن ها، انسانها در پی شناخت سرزمین ها و تمدن های دیگر تصمیم به سفر گرفتند کم کم این اشتیاق برای دیدن سرزمین های جدید تبد

دسته بندی	گردشگری و توریسم
فرمت فایل	doc
حجم فایل	107 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل	142

دریافت فایل

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

تمام فایل ها

مقدمه

قدمت پدیده سیاحت به قدمت تاریخ بشری است انسانها بعد از اینکه یکجانشین شدند و نیاز به مسکن و خوراک آنها تقریبا برطرف شد و دیگر نیازی به تغییر مکان برای یافتن چراگاه و شکار نداشتند. تمدن ها را در طی هزاران سال شکل دادند. بعد از گذشت قرن ها، انسانها در پی شناخت سرزمین ها و تمدن های دیگر تصمیم به سفر گرفتند. کم کم این اشتیاق برای دیدن سرزمین های جدید تبدیل به یک حرفه شد و افرادی چون مارکوپولو بیشتر عمر خود را صرف سفر کردند. بعد از انقلاب صنعتی اندیشه جهانگردی نوین برای اولین بار شکل گرفت و گردشگری و سیر و سیاحت به دلیل خاصیت اشتغالزایی و کسب درآمدی که پیدا کرد تبدیل به یک صنعت جدید شد. از آن موقع به بعد این صنعت حرکتی رو به رشد داشته و کشورهای رو به رشد و به خصوص صنعتی از آن به عنوان یکی از راه های پیشرفت و توسعه استفاده می کنند. صنعت گردشگری امروز به دلیل خاصیت اشتغالزای و درآمد بالایی که دارد جزء سه صنعت اول دنیا محسوب می شود و در میدان رقابت با دو صنعت نفت و تجارت در حال پیشه گرفتن است. (You ell. 2000)

صنعت توریسم امروزه به قدری در توسعه اقتصادی اجتماعی کشور ما اهمیت دارد که اقتصاد دانان آن را «صادرات نامرئی» نام نهادند محققین علوم اجتماعی، جامعه شناسی، روانشناسی و باستانشناسی و معماری نیز در زمینه های دیگر این صنعت را از جمله برقراری روابط فرهنگی و اجتماعی، تعادل بخشی روانی به جوامع تبین هویت قومی و فرهنگ سنتی و تجاری کردن آن، ارتباط با جوامع بومی و آثار تاریخی کشف تمدن درخشان کشورها بررسی شناسائی و مرمت و حفاظت بناهای تاریخی و نظایر آن را مورد بررسی قرار می دهند (رضوان 1370 ص 8)

امروزه گردشگری همگام با پیشرفت تکنولوژی و در مسیر برآورده ساختن انتظارات و تمایلات گردشگران در حال رونق و شکوفایی می باشد. گردشگری به عنوان بخش پردرآمد و اقتصادی همواره مورد توجه دوست ها و کارشناسان اقتصادی بوده است به گونه ای که در معادلات اقتصادی برخی از کشورهای بزرگ و صنعتی نقش محوری ایفا می کند. به طوری که آمریکا در سال 2006 درآمدی معادل 7/85 میلیارد دلار از گردشگری بدست آورده و بعد از آن کشورهای اسپانیا و فرانسه به ترتیب با درآمد 1/51 و 9/42 میلیارد دلار قرار دارند. ((WWW.UNWTO.COM

با افزایش میل به سفر و ظهور گونه های جدید گردشگری و رغبت سازمان ها و گردشگران به توسعه تورهای تخصصی بررسی و شناخت اشکال جدید گردشگری و تمایلات گردشگران ضروری می باشد. شناخت و معرفی جاذبه های گردشگری و برنامه ریزی برای استفاده بهینه از این جاذبه ها به منظور برقراری توسعه پایدار و پیشگیری از اتلاف منابع محدود با هدف استفاده آیندگان همواره مد نظر کارشناسان گردشگری بوده است. حذف و نگهداری جزیره از آلودگی های کثرت گردشگران همواره مورد توجه متولیان بوده و خواهد بود.

فصل 1

1-1 بیان مساله

صنعت گردشگری پرسودترین و کم هزینه ترین صنعت است که باید از آن بهره گرفت در دو دهه گذاشته صنعت گردشگری از جمله صنایعی است که در جای جای دنیا با تحولات زیادی مواجه شده است تأثیر این صنعت در بالا بردن میزان اشتغال در کشورها، افزایش درآمدهای ارزی، رونق صنایع داخلی گسترش همکاری های بین المللی و بسیاری دیگر از عوامل پیش برنده اقتصادی موجب شده است تا نگرش گشورهای دنیا به مرز آن تغییر یافته و صنعت توریسم جایگاه مهمی در سیاستگزارهای دولت ها پیدا کند. (دنیای تجارت سال دوم . شماره 12 تا 14)

میان تحولات این صنعت و افزایش نقش آن در درآمد زایی برای کشورهای دنیا تا اندازی است که حنی بسیاری از کارشناسان اقتصادی از آن به عنوان صنعت قرن بیست و یکم یاد می کنند و یا به تعبیر دیگر به عنوان صنعت سفید، با این وجود این صنعت پر درآمد و اقتصادی همواره مورد توجه دولت ها و کارشناسان اقتصادی بوده است به گونه ای که در معادلات اقتصادی برخی از کشورهای بزرگ صنعتی نقش محوری ایفا می کنند از دیدگاه دیگر کارشناسان صنعت توریسم، به منظور برقراری توسعه پایدار و پیشگیری از اتلاف فرصت های شغلی با هدف استفاده کامل از اشتغالی همواره مد نظرپیشگیری اقتصادی بوده است . (همان منبع )

صنعت گردشگری به دلیل وابستگی زیاد به سرمایه های انسانی و ایجاد فرصت های شغلی مورد توجه کشورهای در حال توسعه می باشد و یکی از بهترین روش های ایجاد اشتغال و توسعه پایدار به شمار می رود.

این صنعت با شاخه های متعددی از قبیل ، طبیعی ، گردشگری مذهبی ، فرهنگی، ورزشی ، اکوتوریسم سلامت ، شکار و ...... توجه عموم مردم جهان را به خود جلب نموده است (سومین کنفرانس مخصوصی سازی و سرمایه گذاری گردشگری گشورهای اسلامی اتاق بازرگانی و صنایع ومعادن ایران اردیبهشت 88، تهران)

بسیاری از نویسندگان، گردشگری را یک فرصت منحصر به فرد اقتصادی می دانند (ارباسلی، 2000: 3- سینگرواستبلی 1997: 4- و لاکوور 1994: 9و00000)

در سالهای اخیر، گردشگری منبع در آمد سرشار در تجارت جهانی م عنصر مهمی در بهبود و تنظیم موازنه بازرگانی و تراز پرداخت های بسیاری از کشورهای شده است (مدیریت گردشگری، کاظمی، دکتر مهدی، 1386: 4 )

یکی از اهداف گردشگری برای بالقوه کردن پتانسیل ها و هماهنگی بین آنها برای ایجاد فرصت های اشتغال و در نتیجه کسب درآمد در ایجاد اشتغال برای نیاز حال و آینده یک جامعه می باشد. با توجه به این مقدمه پی می بریم که هدف از این پژوهش بحث اقتصادی صنعت گردشگری در جزیره کیش است و چگونه می توان در توزیع درآمد وایجاد فرصت های شغلی در یک منطقه ایفاء نقش کند

1-2- اهمیت موضوع تحقیق

صنعت گردشگری در جزیره کیش از ظرفیت های بسیار بالایی برای رشد وتوسعه اقتصادی برخوردار می باشد خیل مشتاقان سفر به جزیره کیش موئید این مسئله است که جذابیت های بسیار بالای برای رشد و توسعه اقتصادی و درآمد زای محلی برخوردار است، میزان توزیع درآمد و ایجاد فرصت های شغلی جدید چه نقشی در سطح بهبود زندگی بومی جزیره ایفا می کند بنگاهای که فرصت های شغلی را ایجاد می کند را می توان به سه دسته تقسیم نمود: الف- زیر ساختارها و کلیه عوامل مربوط به آن. ب: عوامل جغرافیای طبیعی، ج: بنگاهای اقتصادی .

الف – زیر ساختارهای یکی از عوامل تسهیل امر گردشگری می باشد زیرا لازمه هر گردشگری وجود عوامل زیر ساختار کافی می باشد زیرا یکی از اضلاع مثلث گردشگری زیر ساختارها آن می باشد و عدم وجود آن در معقوله گردشگری عملا دچار مشکل و حتی غیر مکنی خواهد ساخت مثل حمل و نقل راه های ارتباطی به جزیره کیش در حال حاضر هوای و دریای می باشد. پس لازمه آن وجود پایانه های مسافرتی اسکله و فرودگاه می باشد. بخشی زیر ساختارهای مؤید این مسئله است که تعدادی زیادی فرصت های شغلی را دفاتر آژانس های فروش بلیط- ناوبری- پایانه ها- تبلیغات- ساخت ابنیه ..... را فراهم می آورد.

ب – عوامل جغرافیای طبیعی یکی از موهبت های الهی در جزیره کیش وجود چنین مناطقی می باشد که می توان آنها را برای استفاده از گردشگران فراهم نمود و آن مستلزم وجود شرایط قابل پسند ار لحاظ گردشگران به جزیره می باشند و این یک جایگاه خوبی برای فراهم شدن شغل برای تعدادی از شاغلین در این بخش می باشد. مانند استفاده از ساحل و دریا برای تفریحات و سرگرمی های جذاب هم چون قایق سواری- غواصی- ماهیگیری و ......... می باشد.

ج- بنگالهای اقتصادی را می توان به این صورت عنوان نمود که وجود مراکز اقامتی- پذیرای حمل و نقل شهری و دفاتر خدمات شهری، مراکز تجاری- سیاحتی- تفریحی- ورزش ، علمی درمانی و ..... اشاره نمود که هر واحد به نوبه خود درصدی از شاغلین در بحث گردشگری را به خود اختصاص داده است .

1-3- هدف های تحقیق

از آنجا که گردشگری یک معقوله فراملی می باشد و از دید اقتصاد دانان پوشیده نیست

داشتن ابزار های لازم جهت بهبود کیفیت این مسئله به چگونه می باشد که بتوان از سطح مطلوب کیفی در حد استانداردهای بین المللی این صنعت برخوردار بود زیرا عرصه رقابت در این بخش بسیار فعال و با شتاب در حال حرکت می باشد و لازمه آن بهبود سطح کیفی وکمی آن بخصوص در بخش نیروی کار آزموده مطابق با استاندارد روز جهان از دانش و آگاهی کامل در این صنعت برخودردار می باشد.

1-4- پرسشها اصلی

1- از لحاظ کمی تعداد شاغلین بومی در بخش گردشگری در جزیره کیش چند درصد از کل شاغلین این صنعت می باشد

2- سطح کیفی شاغلین بومی در بخش گردشگری به چه میزان است آیا قبل از اشتغال دوره های آموزش را در کارگاه های مخصوص این صنعت و یا دانشگاه های مرتبط کسب دانش نموده اند

3- درصد شاغلین سطوح بالا این صنعت به چه میزان است آیا فقط در بخش های خدمات و سطوح پائین فعالیت می کنند یا ارتفاء شغلی برای آنها نیز وجود دارد.

1-5- قلمرو تحقیق

1-5-1- قلمرو موضوعی

اشتغال و بررسی فرصت های اشتغال کنونی و چشم انداز آینده به ایجاد فرصت های جدید اشتغال و در خصوص تخصصی شدن شاغلین در این صنعت برای دانش آموختگان آن و توزیع عادلانه در آمدهای حاصله از رونق گردشگری در میان بومیان موضوعی است که هدف تحقیق را مشخص می کند که در چه قلمرو فکری کنکاش شود.

1-5-2- قلمرو مکانی

جزیره زیبای کیش در میان آب های نیلگون خلیج همیشه فارس به آن جاذبه های چشم نواز که چشم هر بیننده ای را مجذوب زیبایی های خود می کند قلمرو تحقیق را به خود اختصاص می دهد با این وجود این تحقیق قابلیت تعمیم دادن آن را به سایر مناطقی که ویژگیهای خاص گردشگری را داشته باشد محقق می نماید.

1-5-3- قلمرو زمانی

وضعیت موجود اشتغال و ظرفیت های فعلی جذب نیروی انسانی بومی و ساکنین جزیره در حال حاضر به چگونه می باشد را بررسی می نمایم و از لحاظ کمی چه درصدی از شاغلین در جزیره کیش به بومیان اختصاص دارد.

1-6 پیشینه تحقیق

گردشگری معقوله ای است که افکار زیادی از اندیشمندان را به خود جلب نموده و هرز چند گاهی دل مشتاقان به این صنعت را شیفه خود کرده و آنها دست به قلم شده و در خصوص گردشگری به ثبت آثار با ارزش مبادرت نموده اند در این خصوص جزیره کیش سوژه بسیاری از علاقه مندان برای کنکاس در معقوله گردشگری قرار گرفته که می توان از گذشتگان دور و معاصری نام برد.

1- حکیم شش الدین محمد کیش و سعدی در کیش که توسعه جعفر حمیدی و خلیج فارس و جزیره کیش از دیدگاه جغرافی دانان مسلمان و سفرنامه های احمدرضا جعفری و برخی از جزایر و شهرهای خلیج فارس در سفرنامه ها و ستون فارسی از محمد امینی رکنی و محققان که امروزه آثاری از خود به جای گذاشته اند شامل:

- کلیاتی درباره خلیج فارس ایرج افشار سینای

- بندر باستانی سیراف، دولتخانه کیش نورالله کسائی

- آینه صنعت گردشگری در کیش شفاف و روشن است علی اکبر ناطق نوری 1378

- بازتاب رونق گردشگری کیش در روزنامه های حکف نیوز و الخلیج تیر 1377

- کیش جزیره ای کوچک با آرزوهای بزرگ فروردین 1377

- تابستان، تفریح، سفر – گردش- زیارت مرداد 1378

- برای جذب گردشگران خارجی جاذبه های سیاحتی در کیش معرفی می شود خرداد 1378

- به بهانه اجرای طرح احیاء بازندی سازی و مرمت قنات تاریخی کیش رازهای نرفته در دل کیش پدیدار می شود 1377

این نمونه هایی از صدها مقاله و تحقیق در خصوص گردشگری از دیدگاههای ممختلف می باشد ولی با دقت که نگریسته شد در خصوص اشتغال از صنعت گردشگری مقاله و تحقیق در خصوص کیش که هدف آن باشد. مشاهده نگردید.

1-7- مراحل انجام کار روش تحقیق

1-7-1- روش تحقیق بکار رفته

روش تحقیق بکار رفته شده در این پژوهش توصیفی – تحلیلی و کتابخانه ای می باشد.

1-7-2 جامعه آماری

جامعه آماری جهت پژوهش مورد مطالعه قرار گرفت، بومیان ساکن جزیره می باشند. کسانی که اصالتا بومی جزیره می باشند و در تکمیل و نتیجه گیری کاملتر که به نتیجه خواسته شده منتج شود از کل ساکنین جزیره هم استفاده شده

1-7-3 شیوه گردآوری اطلاعات

اطلاعات مورد نیاز جهت تکمیل این تحقیق با استفاده از موارد زیر گردآوری شد:

1- بررسی و استفاده از منابع کتابخانه ای، اینترنتی

2- گردآوری اطلاعات از طریق کارشناسان و مصاحبه های حضوری

3- بررسی و مشاهده میدانی

1-7-4 ابزارهای گردآوری اطلاعات

برای تحقیق در خصوص موضوع مورد مطالعه از ابزارهایی استفاده شد که اطلاعات خواسته شده را برآورده سازد شامل مصاحبه آمار و اطلاعات بدست آمده و تهیه عکس و فیلم می باشد.

1-7-5 شیوه های تجزیه و تحلیل یافته ها

روش بررسی تحقیق توصیفی – تحلیلی است که در محدوده جزیره کیش میباشد برای انجام این پژوهش چند مرحله اساسی مورد توجه قرار گرفته است.

مرحله اول با توجه به اینکه مدت طولانی با بومیان جزیره در ارتباط بوده ام و یه نوعی از کم و کیف زندگی آنها اطلاعات مفیدی در اختیار داشتم از لحاظ شکل های پژوهش شبه تجربی می باشد. این داده ها با مرحله جمع آوری اطلاعات که مرحله دوم می باشد که از طریق مطالعه کتابخانه یی نسبت به جمع آوری اطلاعات و آمارهای مورد نیاز جمع بندی شد. مرحله سوم از روش های مناسب تحقیق از دیدگاه جغرافیا مطالعات میدان و از روش مشاهده ای صورت گرفت که حاصل آن اطلاعات گردآوری شد.

1-8 محدودیتهای پژوهش

- عدم امکان دسترسی به بسیاری از منابع موجود بعضی از منابع که به صورت طرح می باشد و در اختیار دانشجویان قرار نمی گیرد.

- عدم وجود آمار و اطلاعات دقیق در خصوص تعداد ساکنین و تعداد شاغلین بومیان.

- همکاری نکردن اهالی بومی با جمع آوری اطلاعات و پر کردن پرسشنامه

- ارائه اطلاعات بصورت شفاهی و عدم ارائه آن به صورت مکتوب با توجه به افزایش ضریب خطاء در ارائه اطلاعات شفاهی

فصل 2

2-1- تعریف توریسم

واژه «توریسم » از دو بخش ترکیب یافته است: «تور» به معنای سفر، گشت، مسافرت، سیاحت، و اسم پسوندی که اشاره به مکتب یا اندیشه ای فلسفی، مذهبی، سیاسی، ادبی و غیره دارد. بنابر این، توریسم یعنی مکتبی که پایه فکری آن سیاحت و گردشگری است (اکسفورد، 1989 ، 1356)

ریشه یونانی این واژه «توریست » است که از یونان به اسپانیا، سپس به فرانسه و از آنجا به انگلیس وارد شده است . در قرن 14 میلادی، کلمه، TOUR به معنای «نوبت» یا «دوره خدمت» در قرن 15 به معنای « حرکت دورانی» ، و در قرن 17 به معنای مسافرت کردن به اطراف به کار رفت و در قرن 18 و 19 کلمات توریسم و توریست از آن گرفته شد. توریسم نه تنها در زبان های فرانسوی و انگلیسی، بلکه در اکثر زبان های زنده دنیا به اندکی اختلاف در تلفظ. مفهومی مشترک دارد.

در فرهنگ لغات فارسی، گردشگری را چنین تعریف کرده اند: در اقطار عالم سفر کردن و شناخت. مسافرت برای تفریح و سرگرمی، و سفری که در آن مسافر به مقصدی می رود و سپس به محل سکونت خود باز می گردد (الوانی و دهد شنی، 1373: 18)

بور کارت و مدلیک (1981 : 8) گردشگری را سفری موقتی و کوتاه معرفی می کنند که در آن گردشگر برای سیر و سیاحت به منطقه ای خارج از محل سکونت و کار خود می رود.

در تعریفی دیگر، گردشگری به جا به جایی موقت مردم به مکانی خارج از محل زندگی و کار معمولی شان اطلاق شده است، به طوری که مسافرانی در مدت اقامت در مقصد، فعالیت های انجام می دهند و برای رفع نیازهای آنها تسهیلات ویژه ای فراهم می شود (ماتیسون ووال، 1982: 6)

در یک تعریف کلی تر آمده است: گردشگری عبارت است از هر آنچه به گردشگران و خدمات مرتبط با آنان مربوط می شود (زاهدی، 1382، 1) این تعریف شامل همه فعالیت های مربوط به فرآیند جذب گردشگرانی و پذیرایی از آنان سازمان های مسافرتی، دولت های مبدا دولت های میزبان و مردم محلی می شود.

تعریف اقتصادی دیگر از گردشگری را مورگن روت ارائه کرده است. او در این تعریف، بیشتر به نقش مصرف کنندگی گردشگر تکیه می کند. به روت، گردشگری عبارت است از مسافرت اشخاص که به طور موقت از محل سکونت خود دور می شوند تا نیازهای حیاتی، فرهنگی و شخصی خود را به شکل مصرف کننده کالاها و خدمات اقتصادی و فرهنگی برآورده کنند. (رضوای، 1374، ص 32)

بورکارت و مدلیک برای روشن شدن مفهوم گردشگری و تمایز بین گردشگری و سایر سفرها، پنج ویژگی برای آن معرفی کرده اند. (1981: 18)

1- سفر از محل زندگی و اقامت، به مقصد یا مقاصد مختلف

2- هر شکلی از گردشگری شامل دو عنصر اساسی است: اول رفتن به مسافرت و دوم اقامت در مقصد

3- گردشگر باید به مکانی غیر از محل سکونت معمولی اش مسافرت و در آنجا اقامت کند و طی مدت سکونت در مقصد، برخلاف ساکنان همیشگی ، مشغول به کار نشود. بلکه به فعالیت های دیگری بپردازد.

4- سفر گردشگری موقتی و کوتاه مدت است و او با این قصد به سفر می رود که پس از چند روز یا چند هفته یا حداکثر چند ماه به محل سکونت خود باز گردد

5- هدف گردشگر از سفر به یک مقصد، اقامت دائم یا اشتغال نیست (مدیریت گردشگری، کاظمی دکتر مهدی، 1386، ص 19)

واژه توریسم نیز دارای تعاریف متعددی است که از آن جمله :

- فرهنگ (حیم ) انگلیسی به فارسی واژه توریسم زا سیاح و جهانگرد معنا کرده است.

- در فرهنگ فارسی (معین ) چنین آمده است : جهانگردی یعنی آنکه در اقطار عالم بسیار سفر کند.

- در فرهنگ فارسی (عمید) چنین آمده است: جهانگردی به دلایل کاربردی، براساس فواصل و مسافتی که جهانگرد طی می کند یا زمانی که او در مقصد اقامت نماید و یا هدف او از سفر تنظیم گردیده است.

هم اکنون طبق تعریف جدید سازمانی جهانی جهانگردی، جهانگرد کسی است که به سرزمین یا کشوری غیر از جایی که اقامت دائمی دارد سفر کند و حداقل یک شب و حداکثر یک سال در آن جا می ماند و دلیل عمده مسافرتش اشتغال به کاری به منظور دریافت دستمزد نیست بنابر این جهانگردی ویژگی هایی را دارد که شامل: فعالیتی بسیار پیچیده و چند جانبه است که روبط بی شماری میان شاخه ها و رشته های گوناگون فعالیت های انسانی ایجاد می کند

پدیده جهانگری و پی آمدهای آن را حرکت مردم برخاسته است پس در واقع حرکت و جایجایی مبنای جهانگردی است. از آنجا که ترک خانه و بوم و رفتن به جای دیگر منشاء جهانگردی است این نوع فعالیت اصولا با فعالیت های محل کار و اقامت دائم جهانگردی کاملا تفاوت دارد. کلمه مهمی که در کلیه تعاریف مشاهده می شود، جدا شدن فرد از محل کار و اقامت دائم خود، کوتاه و موقتی بودن سفر و انجام فعالیت های مانند بازدید، سرگرمی و تفریح در مدت سفر می باشد . از نظر اقتصادی نیز جهانگردی نشان دهنده: انتقال قدرت خرید از یک منطقه دیگر می باشد که برای تحلیل های اقتصادی در این صنعت قابل توجه است.

جهانگردی ترکیبی از فعالیت ها، خدمات، سیاست ها، خط مشی ها، ضوابط، فرهنگی و کالاهای است که برای تحقیق یک سفر سیاحتی ضرورت دارد. به عبارت دیگر جهانگردی صنعتی چند بعدی است که در برگیرنده هتلها، مهمان سراها، رستوران ها، مراکز تفریحی، جاذبه های گردشگری سیستم حمل و نقل واحدهای خدمات جهانگردی و واحدهای دیگری است که مجموعا جهانگردی را در یک کشور شکل می دهند

2-2- سازمان جهانگردی در ایران

به منظور تنظیم امور جهانگردی وسیر و سفر برای نخستین بار در سال 1314 اداره ای به نام اداره امور جهانگردی در وزارت کشور ایجاد شد. در ابتداء کار این اداره به چاپ نشریه های کوچک راهنما برای مسافران محدود می شد دراین کتابچه اوضاع جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی ایران به اختصار آمده بود و پس از شهریور 1320 ((شورای عالی جهانگری)) جایگزین این اداره شد در سال 1333 با توجه به پی بردن به اهیمت اقتصادی جلب مسافران خارجی و برای تقویت مبانی مودت و حسن تفاهم میان ملت ها اداری امور جهانگردی دوباره در وزارت کشور تأسیس شد این اداره در دوره جدید فعالیت خود خدمات و اقدامات اساسی چندی مانند پیشبرد تقویت مقررات و قوانین ورود و خروج بیگانگان انجام داد.

در سال 1340 شورای عالی جهانگردی از 12 تن از نمایندگان وزارتخانه ها و مؤسسه های دولتی وسه تن از افراد بصیر و آگاه در امور جهانگردی به وجود آمد تعیین خط مشی و تدوین برنامه اجرایی برای امور جهانگردی و به طور کلی نظارت بر این امور از جمله وظایف این شورا بود.

هر چند این تشکیلات فعالیت های نیز انجام داد لیکن این فعالیت ها و اقدامات بر پایه برنامه ای صحیح قرار نداشت، البته بعدها موجب افزایش علاقه خارجیان به باز دید از ایران شد به طوری که چندی بعد تشکیلات و امکانات جهانگردی موجود جوابگوی تقاضای جهانگردان نبود و هیمن امر موجب شد که بالاخره در سال 1342 سازمان جلب سیاحان تأسیس شد.

این سازمان که به ارائه طرح ها و برنامه ریزی های وسیع زیر بنایی در امر جهانگردی موفق شد در سال 1353 جزوء تشکیلات وزارت اطلاعات و جهانگردی درآمد و وزارتخانه مزبور با عنوان وزارت اطلاعات و جهانگردی متولی تنظیم امور ایرانگردی وجهانگردی شد.

اداره امورد ایرانگردی و جهانگردی به وسیله چند شرکت سهامی با اسامی شرکت سهامی کشت ها ی ایرانی، شرکت سهامی خانه های ایران ، شرکت سهامی سازمان مراکز جهانگردی اداره می شود، پس از انقلاب اسلامی به حکم شورای انقلاب درسال 1358 چند شرکت مذبور در یکدیگر ادغام شدند و سازمان جدیدی به نام سازمان مراکز ایرانگردی وجهانگردی با دستورالعمل ها وسیاست های جدید شروع به فعالیت کرد این سازمان اداره بهره برداری از واحد های اقامتی به شکل مهمان خانه، مهمان سرا، اردوگاه ، کلبه، چادر، غذا سرا، چایخانه ، پیست اسکی ، تأسیسات کنار دریا، آبهای معدنی، مراکز ورزشی زمستانی و هر نوع محل مناسب دیگری را برای ایرانگردی وجهانگردی بر عهده گرفت .

2-3- ارتباط بین گردشگری و اوقات فراغت

با توجه به تعاریف اوقات فراغت، می توان به ارتباط نزدیک بین ساعات کار، اوقات فراغت و گردشگری پی برد. از تعاریف ذکر شده چنین استباط می شود که بین ساعات کار افراد و اوقات فراغت آنها رابطه ای بالقوه معکوس ، و بین اوقات فراغت و توسعه گردشگری رابطه ای بالقوه مستقیم وجود دارد. به بیان دیگر کاهش ساعات کار افزایش اوقات فراغت را به دنبال دارد و این افزایش خود زمینه مناسبی را برای افزایش تقاضای گردشگری وتوسعه روز افزون این صنعت فراهم می کند.

به هر حال، باید توجه داشت که درک گردشگری مستلزم این است که اوقات فراغت اساس کلی گردشگری در نظر گرفته شود در محدوده اوقات فراغت، علاوه بر گردشگری، فعالیت های دیگری نیز ممکن است انجام شود، ضمن اینکه مسافرانی که به قصد تجارت به سفر می روند از اوقات فراغت خود استفاده می کنند و ممکن است در حین سفر از اماکن دیدین باز دید کنند و فعالیت تفریحی هم داشته باشند (مدیریت گردشگری کاظمی ، دکتر مهدی، 1386 ص 24)

2-4- انواع گردشگری

برای برنامه ریزی در عرصه گردشگری، علاوه بر تعریف، شناخت انواع گردشگری و دسته بندی آنها بسیار مهم است زیرا تقاضاها و خدمات مورد نیاز انواع گردشگران یکسان نیست بر این اساس تاکنون صاحب نظران و سازمان های بین المللی با توجه به معیارهای مختلف، دسته بندی متعددی از گردشگری ارائه کرده اند. اگر چه به دلیل وجود برخی تشابهات و همپوشیها در تفکیک انواع گردشگری اختلاف نظر وجود دارد، به طور کلی می توان انواع گردشگری بر مبنای نوع فعالیت گردشگران در مقید یا هدف آنها به صورت ذیل نوشت :

2-4-1- الف: از لحاظ محیط یا منطقه جغرافیایی

1- گردشگری شهری

2- گردشگری روستایی

3- گردشگری بیابانی (بیابانگردی )

4- گردشگری فضایی

2-4-2- ب: انواع گردشگری بر مبنای نوع فعالیت گردشگری در مقصد یا هدف آن ها از سفر

1- گردشگری تفریحی

2- گردشگری تجاری

3- گردشگری فرهنگی

4- گردشگری سلامتی – بهداشتی

5- گردشگری مذهبی

6- گردشگری به منظوری مبادلات علمی (همایش )

7- گردشگری ورزشی

8- گردشگری ماجراجویانه

9- گردشگری طبیعت گرا (طبیعت گردی )

(مدیریت گردشگری، کاظمی ، دکتر مهدی ، 1386، 29-24)

2-4-3- سازمان جهانی گردشگری بر اساس محل سکونت افـراء ، سه شکل گردشگری را معرفی کرده است . (داسول 1997: 8- 10)

1- گردشگری درون مرزی:

شامل ساکنان یک کشور می شوند که فقط داخل همان کشور مسافرت می کنند (مانند ایرانگردی )

2- گردشگری برون مرزی:

شامل ساکنان یک کشور می شود که به سایر کشورها مسافرت می کنند.

3- گردشگری خارجیها:

شامل افرادی می شود که ساکن یک کشور نیستند و به آن کشور مسافرت می کنند (همان منبع )

2-5- صنعت توریسم

صنعت توریسم پرسورترین و کم هزینه ترین صنعت است که باید از آن بهره گرفت. در دهه گذشته صنعت توریسم از جمله صنایعی بود که در جای جای دنیا با تحولات زیادی مواجه شد. تأثیر این صنعت بر بالا بردن میزان اشتغال در کشورها، افزایش درآمدهای ارزی، رونق صنایع داخلی، گسترش همکاری های بین المللی و بسیاری دیگر از عوامل پیش برنده اقتصادی موجب شده است تانگرش کشورهای دنیا به میزان تغییر یافته و صنعت توریسم جایگاه مهمی در سیاستگزاری دولت ها پیدا کند.

میزان تحولات این صنعت و افزایش نقش آن در آمد زدایی برای کشورهای دنیا تا اندازه ای است که حتی بسیار از کارشناسان اقتصادی از آن به عنوان صنعت قرن بیستم و یکم یاد می کنند (دنیای تجارت 2، 1388)

صنعت توریسم جزء نظام های باز شمرده می شود زیرا حیات او به فضای امکان ندارد و یا حداقل می باشد زیر همیشه در ارتباط به محیط اطراف خود درگیر می باشد و مثلا از یکدیگر می باشد.

نظام باز نظامی است که نه تنها با محیط خود ارتباط دارد بلکه این ارتباط برای ادامه حیات نظام عاملی اساسی به شمار می رود . (روابط صنعتی نظام روابط کار، زاهدی، شمس السادات، چاپ پنجم 1379)

گردشگری در عصر حاضر، به عنوان صنعت بدون دود، توانمندی ها و طرفداران بسیار دارد. رشد قابل توجه و چشمگیرگردشگری در پنجاه سال گذشته نشان دهنده اهمیت فراوان اقتصادی و اجتماعی این پدیده است. مطابق برآورد سازمان جهانی گردشگری، کل گردشگران دنیا در سال 1950، تقریبا 25 میلیون نفر و در سال 2000 حدود 700 میلیون نفر بوده است که این رقم در سال 2020 به حدود یک میلیارد و 600 میلیون نفر خواهد رسید این ارقام نشان دهنده رشد 7 درصدی در یک دوره پنجاه ساله (1950- 2000) است، به علاوه در آمدهای حاصل از گردشگری در سال 1980 بالغ بر 105 میلیارد دلار بوده که این رقم در سال 2000 به 476 میلیارد درلار رسیده است و در سال 2020 به حدود یک میلیارد و 590 میلیون دلار خواهد رسید (سازمان جهانی گردشگری 2001 : 20)

نمودار ذیل نشان دهنده رشد گردشگری بین المللی از لحاظ تعداد گردشگر و درآمد های گردشگری

تعداد گردشگر (میلیون)

سال

تعداد گردشگران بین المللی (سازمان جهانی گردشگری 1: 2001)

مقدار (میلیارد دلار)

سال

درآمد حاصل از گردشگری (همان منبع )

از آنجا که مسافران و گردشگران یک منبع مهم درآمد ارزی به حساب می آیند، گردشگری در تولید محصول ناخالص ملی نقش مهمی ایفا می کند. تراز پرداختها، که نشان دهنده معاملات بین المللی هر کشور است. منبعی برای ارائه داده ها در مورد اهمیت اقتصادی گردشگری به حساب می آید (گی، 1377: 60)

افزایش شمار گردشگران موجب رونق یافتن کسب و کار و افزایش درآمد شرکتها و موسساتی می شود که در این عرصه فعالیت می کنند (مدیریت گردشگری، کاظمی، دکتر مهدی 1386ص 406)

2-6- اهمیت اقتصادی صنعت توریسم

در نیم قرن اخیر صنعت گردشگری از یک فعالیت محلی و درون مرزی به پدیده ای تاثیرگذار در اقتصاد جهانی تبدیل شده است. در سال 1999 میلادی صنعت گردشگری 6 درصد از اقتصاد جهانی یعنی حدود 8 تریلیون دلار درآمد کسب کرده است، به همین سبب این صنعت اهمیتی هم ارز کشاورزی یا استخراج معدن پیدا کرده است.

براساس آمار شورای جهانی گردشگری، بزرگترین سازمان صنعت گردشگری جهانی ا کنون بخش صنعت گردشگری بطور مستقیم یا غیر مستقیم بیش از 200 میلیون فرصت شغل تمام وقت و یا پاره وقت و فصلی بوجود آورده است. در سال 1998 میلادی نزدیک به 625 میلیون گردشگر در سراسر دنیا از کشوری به کشور دیگر سفر آنان، دست کم یک شب طول کشیده است پیش بینی می شود که در آینده مجموع سفرهای درون کشوری به 10 برابر یا نزدیک به 6 میلیارد سفر در سال برسد.

معاون دبیر کل سازمان جهانی جهانگردی در همایش بین المللی فرصت های سرمایه گذاری در صنعت گردشگری اعلام کرد، با اشاره به افزایش 7/5 درصدی تعداد گردشگران در 6 ماهه نخست سال 2008 در مقایسه با مدت مشابه سال قبل گفت: براساس آمار سازمان جهانی جهانگردی در سال 2008، صنعت گردشگری حدود یک تریلیون دلار درآمد در دنیا و حدود 3/2 تریلیون دلار نیز فرصت از دست رفته در این صنعت داشته است. وی با بیان اینکه در سال 2008 حدود 900 میلیون گردشگر وارد مرزهای مختلف شده اند. افزود: در صنعت گردشگری آنچه داریم، مهم نیست، بلکه آنچه می خواهیم انجام بدهیم، اهمیت دارد. (دومین همایش بین اللملی فرصت های سرمایه گذاری در صنعت گردشگری ایران، سالن میلاد، آبان 1387)

آمارها حکایت از آن دارد که سهم ایران از درآمد حاصل از گردشگران خارجی کمتر از 500 میلیون دلار است و به این ترتیب سهم ایران از گردشگری خارجی 3 درصد کمتر از سهم جهانی است.

این در حالی است که دولت ایران در آرزویی دراز مدت برای جذب سالانه 20 میلیون گردشگر خارجی برنامه ای 20 ساله تدارک دیده و پیش بینی کرده است تعداد گردشگران خارجی از این کشور را در سال 1388 به چهار میلیون نفر خواهد رساند. (روزنامه همشهری 14/8/1387 سال شانزدهم شماره 4716)

شاید به همین دلیل است که لویس ترنر Terner گردشگری را امید بخش ترین و پیچیده ترین صنعتی می داند که جهان سوم با آن رو به روست و معتقد است گردشگری بیشترین قابلیت را برای جانشین دیگر صنایع درآمدزا دارد (لی Leu / 1378) توسعه گردشگری، به ویژه درکشورهای کمتر توسعه یافته، عامل موثری در مقابله با فقر است و موجب افزایش درآمد قشرهای مختلف، کاهش بیکاری و رونق اقتصادی و در نتیجه بهبود کیفیت زندگی مردم و افزایش رفاه اجتماعی می شود. بررسیها نشان می دهد که ارزهای بدست آمده از فعالیتهای گردشگری، در تنظیم تراز پرداختهای بسیاری از کشورها، بویژه کشورهای کمتر توسعه یافته که معمولا وابسته به یک محصولند موثر واقع شده است. (سازمان جهانی گردشگری، b2001 : 19)

2-7- صنعت گردشگری صنعت پویا

صنعت گردشگری با ویژگی های خاص خود، صنعتی پویا با آینده ای روشن تلقی می شود. امروزه جذب گردشگری به رقابتی فزاینده در بین نمادهای درگیر در صنعت گردشگری تبدیل شده است زیرا این صنعت نه تنها در پیشبرد اقتصاد ملی و درآمدهای ارزی نقش دارد بلکه صنعتی است پاکیزه و عاری از آلودگی و در عین حال با ایجاد مشاغل جدید گردشگری، برای کشوری همچون ایران که از منابع و جاذبه های گردشگری فراوانی بهره مند است می تواند به مهمترین منبع در آمد ارزی تبدیل شود.

به هر حال اقتصاد جهانی در حال عبور از سخت ترین دوره تلاطم اقتصادی است و این در حالی است که از اوایل سال 2008 میلادی سازمان جهانی گردشگری امکان بروز یک سناریوی وخیم به همراه تاثیرات آن بر صنعت گردشگری را در نظر گرفت و آماده سازی برای آن را آغاز کرد. بی تردید می توان گفت گردشگری در هزار سوم سفیدترین صنعت پول ساز در جهان است که دولت مردان باید با یک عزم ملی در راه گسترش آن تلاش کنند. این تلاش می تواند جذب توریسم، معرفی کشور در سطح جهانی و ارتفاع رشد ناخالص ملی را به همراه داشته باشد. گردشگری که به درستی صنعت قرن بیست و یکم نام گرفته است، کسب و کاری بسیار متنوع و در عین حال پیچیده است، بدین سبب صنعت گردشگری با تمام ویژگی های خاص خود، صنعتی پویا تلقی می شود. (دنیای تجارت، سال دوم، شماره 12، فروردین 88)

2-8- نقش گردشگری در توسعه پایدار

صنعت گردشگری صنعتی است چند کاره که در دهه های اخیر به عنوان یک منبع برای توسعه پایدار مورد توجه بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است. بخصوص اثرات اقتصادی گردشگری که می توان به مواردی اشاره کرد شامل:

1- کسب درآمد ارزی

2- افزایش درآمد ملی جامعه میزبان

3- افزایش درآمد دولت

4- افزایش سرمایه گذاری

5- توزیع مجدد ثروتهای بین المللی

6- افزایش اشتغال نیروی کار

7- توسعه صنایع دستی و کالاهای محلی

(دنیای تجارت سال دوم شماره 13 و 14 فروردین 88)

توریسمسازمان جهانگردی در ایرانانواع گردشگریپدیده سیاحت

بررسی تطبیقی فقهی و حقوقی معامله به قصد فرار از دین از دیدگاه مذاهب خمسه

موضوع مورد بررسی در این پایان نامه بررسی تطبیقی فقهی و حقوقی معامله به قصد فرار از دین از دیدگاه مذاهب خمسه می باشد که در این جا چکیده و خلاصه ای از آن را بیان می کنیم ، اصل موضوع مورد بررسی ما حول ماده 218 و اثرات آن می باشد؛حذف ماده 218 سابق قانون مدنی (هرگاه معلوم شود معامله به قصد فرار از دین واقع شده آن معامله نافذ نیست) راه را برای افراد کلا

دسته بندی	معارف اسلامی
فرمت فایل	doc
حجم فایل	163 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل	191

دریافت فایل

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

تمام فایل ها

موضوع مورد بررسی در این پایان نامه بررسی تطبیقی فقهی و حقوقی معامله به قصد فرار از دین از دیدگاه مذاهب خمسه می باشد که در این جا چکیده و خلاصه ای از آن را بیان می کنیم ، اصل موضوع مورد بررسی ما حول ماده 218 و اثرات آن می باشد؛حذف ماده 218 سابق قانون مدنی (هرگاه معلوم شود معامله به قصد فرار از دین واقع شده آن معامله نافذ نیست) راه را برای افراد کلاهبردار باز کرد پس از آن ماده 218 جدید(هرگاه معلوم شود که معامله به قصد فرار از دین به طور صوری انجام شده آن معامله باطل است) سپس 218 مکرر در قانون مدنی تولد یافت (هرگاه طلبکار به دادگاه دادخواست داده دلایل اقامه نماید که مدیون برای فرار از دین قصد فروش اموال خود را دارد ، دادگاه می تواند قرار توقیف اموال وی را به میزان بدهی او صادر نماید که در این صورت بدون اجازه دادگاه حق فروش اموال را نخواهد داشت ) اما این مواد نیز دارای اشکالات وابهامات قانونی می باشند .قبل از صحبت از جهت نامشروع معاملات که همان موضوع ماده 218 یعنی معامله به قصد فرار از دین می باشد باید با جهت معامله آشنا بشویم ،انگیزه ای در زبان حقوقی جهت نامیده می شود که دارای دو وصف ممتاز ( مستقیم و محرک اصلی بودن ) باشد . در قانون مدنی ما فقط مشروع بودن جهت معامله (نه تعهد) از شرایط صحت معاملات به شمار رفته است . در مباحث فقهی سه نظریه صحت ، بطلان و شرط فاسد یا مفسد برای حکم وضعی جهت نامشروع مطرح شده است ،اما آنچنان که بیان خواهد شد به نقل عده ای از فقها در فقه صرفاً در موارد خاص که دلیل وارد شده می توان معتقد به بطلان شد و نمی توان به شکل یک قاعده کلی گفت هرجا جهت نامشروع باشد معامله باطل است.حقوقدانان ما نیز معتقدند که همین که جهت در عقد تصریح شود برای آگاه ساختن طرف قرارداد کافی است .فقها در مورد معامله به قصد فرار از دین به سه دسته تقسیم می شوند گروهی قائل به صحت ، گروهی قائل به عدم نفوذ و گروهی دیگر قائل به بطلان می باشند .به نظر بنده نظریه عدم نفوذ فقها قابل قبول تر و قابل مطرح در نظام حقوقی کنونی می باشد . حقوقدانان نیز در این مورد معتقد به عدم نفوذ می باشند ، اما دکتر کاتوزیان نظریه عدم قابلیت استناد را درمقابل عدم نفوذ مطرح کرده اند . که بر اساس آن معامله برای طرف قرارداد صحیح ولی برای طلبکار قابلیت استناد نداشته و به محض مراجعه می تواند معامله را فسخ کند. نظر منتخب بنده در این رساله نظر آقای دکتر کاتوزیان (عدم قابلیت استناد ) می باشد .

معیار در اعمال حقوقی مدیون این است که بدهکار با هدف اضرار به دین ، به کار ارادی دست زند که باعث تهیدسی یا افزایش اعسار او شود یا اموال خود را پنهان کند و دوراز دسترس طلبکارها نماید .

شرایطی برای اثبات این نوع معاملات بیان خواهد شد از جمله احراز طلب مسلم وقابل مطالبه بودن ،تقدم طلب بر معامله ، قصد فرار از دین و ... .

طلبکار دعوی رابه نام خود طرح می کند و سایر طلبکاران باید به عنوان ثالث وارد شوند . در صورتی که عین درمال طرف قرارداد باشد طلبکار مطالبه می کند ، اگر نباشد طلبکار خسارت می گیرد و اگر طلبی باشد که بدهکار از آن صرفنظر کرده است ، طلبکار معادل آن را می گیرد . همچنین طرف قرارداد می تواند پس از استیفای طلب بدهکار اگر مقداری باقی بماند آن را مطالبه کند و به میزان خسارتی که بر او وارد شده نیز می تواند به بدهکار رجوع کند .

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اول : کلیات طرح

1-1 بیان مسئله

1-2 اهداف تحقیق

1-3 اهمیت موضوع و انگیزه انتخاب آن

1-3-1 اهمیت

1-3-2انگیزه

1-4 سئوالات و فرضیه های تحقیق

1-4-1 سئوالات

1-4-2 فرضیه ها

1-5 تعاریف واژه های کلیدی

1-5-1 جهت معامله

1-5-2 معامله به قصد فرار از دین

1-5-2-1معامله

1-5-2-1-1علت معامله

1-5-2-1-2نوع معامله

1-5-2-2 قصد

1-5-2-2-1قصد اضرار به دائن

1-5-2-3-دین

1-5-2-3-1- قصد فرار از دین

1-6 نتیجه گیری

فصل دوم : آشنائی با مفهوم جهت و تاریخچه تحولات ماده218

مقدمه

بخش اول - مفهوم جهت و ضرورت مشروعیت آن

2-1-1مفهوم جهت

2-1-1-1جهت معامله

2-1-1-2 جهت تعهد

2-1-1-2-1جهت تعهد در عقود مختلف

2-1-1-2-2جهت نوعی یا جهت تعهد ؟

2-1-1-3 جهت معامله یاجهت تعهد

2-1-2 ضرورت مشروعیت جهت معامله

2-1-2-1 دیدگاه فقهی

2-1-2-1-1 آیا علم فروشنده به جهت خریدار برای بطلان عقد کافی است

2-1-2-1-2 مقایسه فقهی معامله به قصد فرار از دین با بیع انگور به قصد شراب

2-1-2-1-3 امر به شی ء مقتضی نهی از ضد خاص و ضد خاص دانستن معامله به قصد فرار ازدین

2-1-2-1-4 نتیجه گیری بحث فقهی

2-1-2-2 دیدگاه حقوقی

2-1-2-2-1چگونگی و شرایط نامشروع بودن جهت

2-1-2-2-1-1 طرز بیان جهت

2-1-2-2-1-2 اعلام جهت به وسیله شرط

2-1-2-2-2شرایط تاثیر جهت نامشروع بر مشروعیت عمل حقوقی

2-1-2-2-2-1 جهت مشترک

2-1-2-2-2-2 آیا علم طرف قرارداد به جهت نامشروع کافی است

2-1-2-2-2-2-1نقد نظریه قانون

2-1-2-2-3اثبات جهت :

2-1-2-2-3-1نامشروع بودن جهت معامله امری است خلاف اصل و باید اثبات شود

2-1-2-2-3-2دراثبات نامشروع بودن جهت معامله بایستی به اعلام ها و قرائن خارجی قناعت کرد

بخش دوم : تاریخچه تحولات قانونی درباب معامله به قصد فرار از دین

2-2-1وضعیت قانونی معامله به قصد فرار از دین قبل از انقلاب

2-2-1-1تصویب ماده 218 سابق قانون مدنی

2-2-1-2مقایسه ماده 218 سابق با ماده 217 موجود در قانون مدنی

2-2-1-2-1 اختلافات

2-2-1-2-2 اشتراکات

2-2-2 وضعیت قانونی معامله به قصد فرار از دین بعد از انقلاب

2-2-2-1 حذف ماده218 قانون مدنی

2-2-2-2مقررات خاص

2-2-2-2-1 اشتراکات مقررات خاص

2-2-2-2-2 نارسایی مقررات خاص

2-2-2-2-3 نتیجه

2-2-2-3 تصویب مواد 218 جدید و 218 مکرر قانون مدنی

2-2-2-3-1 ایرادات وارد بر مواد 218 جدید و 218 مکرر قانون مدنی

2-2-3 نتیجه فصل دوم

فصل سوم – اعتبار معامله به قصد فرار از دین

مقدمه

بخش اول – معامله صوری به قصد فرار از دین

3-1-1 دیدگاه فقهی

3-1-2 دیدگاه حقوقی

3-1-2-1تفاوت های موجود میان معامله به قصد فرار از دین و معامله صوری

3-1-2-2انواع معاملات صوری و آثار صوری بودن

3-1-2-2-1 انواع معاملات صوری

3-1-2-2-2 آثار صوری بودن

بخش دوم – معامله جدی به قصد فراراز دین

3-2-1 اهمیت دین در فقه اسلامی

3-2-2 بررسی فقهی معامله به قصد فرار از دین

3-2-2-1قائلین به صحت

3-2-2-1-1نظر علمای شیعه

3-2-2-1-2نظر علمای سنی

3-2-2-2قائلین به تفصیل

3-2-2-2-1 عدم نفوذ

3-2-2-2-1-1 نظر علمای شیعه

3-2-2-2-1-2نظر علمای سنی

3-2-2-2-2بطلان

3-2-2-3 نتیجه و جمع بندی بحث فقهی

3-2-2-4 مفلس وتبعات آن

3-2-2-5مجموعه نظریات مشورتی درامور حقوقی

3-2-3 بررسی حقوقی :

3-2-3-1 نظریه صحت

3-2-3-2 عدم نفوذ :

3-2-3-2-1 جهت نامشروع

3-2-3-2-2از بین بردن وثیقه عمومی طلبکاران

3-2-3-2-3مسئولیت ناشی از قصد اضرار

3-2-3-2-3-1 دیدگاه فقهی نظریه مسئولیت ناشی از قصد اضرار (قاعده لاضرر و لاضرار )

3-2-3-2-4 سوء استفاده از حق

3-2-3-2-5 استفاده بدون جهت

3-2-3-2-6 انصاف و ملاحظات اخلاقی

3-2-3-2-7 حیله و تقلب

3-2-3-2-8 نتیجه و جمع بندی

3-2-3-3 عدم قابلیت استناد (نظریه دکتر کاتوزیان)

فصل چهارم – احکام معامله به قصد فرار ازدین

مقدمه

بخش اول – قلمرو معامله به قصد فرار ازدین

4-1-1 اعمال حقوقی

4-1-1-1 اعمال حقوقی مربوط به شخص مدیون – خودداری از تملک حق

4-1-1-1-1 نتیجه

4-1-1-2تعهد های جدید مدیون معسر

4-1-1-3 معامله به قصد فرار از دین مربوط به مال معین

4-1-1-4 پرداخت دیون

بخش دوم – دعوی مربوط به معامله به قصد فرار از دین

4-2-1ادله اثبات

4-2-1-1 احراز طلب مسلم و قابل مطالبه

4-2-1-2 تقدم طلب بر معامله

4-2-1-3 نفع طلبکار در اقامه دعوی

4-2-1-4 ضرری بودن معامله

4-2-1-5قصد فرار از دین

4-2-1-6 لزوم آگاهی طرف معامله از این قصد

4-2-1-7 دو رای که مبنای اختلاف و صدور حکم قرار گرفته اند

4-2-2آئین دادرسی

4-2-2-1معنی عدم نفوذ

4-2-2-2اثر دعوی نسبت به سایر طلبکاران

4-2-2-3رابطه طلبکار و طرف قرارداد

4-2-2-4رابطه طرف قرارداد و بدهکار

4-2-2-5 نتیجه

4-2-2-6 حمایت کیفری از طلب در حقوق ایران

4-2-2-7چند نمونه از آراء صادره درمورد معامله به قصد فرار از دین

فصل پنجم –نتیجه گیری و پیشنهادات

5-1 نتیجه گیری

5-1-1جهت معامله و مشروعیت آن

5-1-2 معامله به قصد فرار از دین

5-2 پیشنهادات

فهرست منابع وماخذ:

چکیده انگلیسی

فصل اول

کلیات طرح

1-1بیان مسئله

(مـاده 218 سـابق : هرگـاه معلوم شود که معامله به قصد فرار از دین واقع شده آن معامله نافذ نیست )

تا قبل از حذف ماده 218 سابق ،معاملات به قصد فرار از دین (غیرنافذ ) بودند ، اما با حذف ماده مذکور وضعیت حقوقی این معاملات دچار ابهام وتردید گردیده ، با توجه به قانون منع توقیف اشخاص در قبال تعهدات مالی مصوب 1352 اشخاص بدهکار به موجب آن براساس قاعده(المفلس فی امان ا...)درقبال بدهی خود بازداشت نمی شوند این قانون زمینه انجام معاملات به قصد فرار از دین را مساعد تر نموده وموجب تحریک افراد شیاد و فرصت طلب در عدم پرداخت دین گردید .

((ماده 218 جدید قانون مدنی : هرگاه معلوم شود که معامله به قصد فرار از دین به طور صوری انجام شده آن معامله باطل است ))

((ماده 218 مکرر قانون مدنی : هرگاه طلبکار به دادگاه دادخواست داده ، دلایل اقامه نماید که مدیون برای فرار از دین قصد فروش اموال خود را دارد ، دادگاه می تواند قرار توقیف اموال وی را به میزان بدهی اوصادر نماید که در این صورت بدون اجازه دادگاه حق فروش اموال را نخواهد داشت ))

این مواد نیز دچار مشکلات و ابهامات قانونی می باشند که در این پایان نامه به بررسی آنها می پردازیم .

برای تعیین وضعیت حقوقی این معاملات لازم است ، مبنای حکم ماده 218 سابق را تعیین کنیم سپس بر اساس آن در خصوص وضعیت فعلی این معاملات نظر دهیم ، تا با ارائه نظری مستدل و قوی اختلاف نظرهای موجود مرتفع گردد.

1-2اهداف تحقیق

قبل از اصلاحیه ماده 218 جدید به تاریخ 14/8/1370 همانطور که گفته شد ماده مذکور به این شکل بود که : (هرگاه معلوم شود که معامله به قصد فرار از دین واقع شده آن معامله نافذ نیست ) معامله صوری ومعامله به قصد فرار از دین درقوانین ما تعریف نشده است ، حقوقدانان در تعریف معامله صوری می گویند : (معامله صوری ، معامله ای است که طرفین قصد جدی برای به وجود آوردن آثار حقوقی آن معامله را نداشته باشند )[1](لنگرودی ،1358 ،ص 666)

درتعریف معامله به قصد فرار از دین نیز گفته شده است : (هر عمل حقوقی متقلبانه که منظور عامل آن فرار از پرداخت دین است)[2](همان ، ص 496)

(معامله صوری فاقد قصد واراده جدی است و فقط صورت معامله را داراست .[3]) (کاتوزیان ، 1376 ، ص 255)

(درحالیکه درمعامله به قصد فرار از دین ، قصدواقعی انتقال وجود دارد ولی با انگیزه فرار از دین . بنابراین دراین فرض ،معامله واجد ارکان صحت می باشد یعنی قصد انتقال واقعی وجود دارد منتها همانگونه که گفتیم با انگیزه فرار از دین می باشد که باتوجه به مجموعه قوانین موجود به ویژه قانون تجارت باید گفت که چنین معامله ای غیرنافذ است نه باطل .)[4](شهیدی ،1380،ص 377)

در اصلاحیه سال 1370 قید (صوری بودن ) اضافه شده ومعلوم نیست که قانونگذار ازعبارت (معامله به قصد فرار ازد ین به طور صوری ) چه چیز را اراده کرده است ، آیا به نظر او این دو یک مفهوم دارند ؟ آیا مقصود بیان حکم هر یک از این دو است به این معنی که هم معامله به قصد فرار از دین باطل است و هم معامله صوری ؟یا آنکه اجتماع هر دو قید لازم است و بدین ترتیب قانونگذار از ترکیب این دو اصطلاح ، یک مفهوم جدیدی را اراده کرده است .

(احتمالات مذکور ، ماده 218 ق.م را درابهام جدی قرار داده است و از آن نمی توان جهت روشن نمودن وضع هر یک ازمعامله به قصد فرار از دین یا معامله صوری استفاده کرده به عقیده برخی ، ماده 218 اصلاحی سبب اخلال در استنباط حکم به علت وجود مفهوم مخالف نامناسب شده است ، چرا که مفهوم مخالف آن این است که اگر معامله بدون وجود قصد فرار از دین به طوری صوری انجام شود ، معامله باطل نیست ، در حالی که در معامله صوری قصد انشاء وجود ندارد و بدیهی است که معامله صوری خواه با انگیزه فرار از دین یا بدون انگیزه به علت فقدان قصد باطل است .)[5](همان،ص 355)

هدف ما بررسی این ماده قانونی که دچار تحولاتی شده ، بیان و( انشاءالله ) رفع مشکلات این ماده می باشد .

1-3 اهمیت موضوع و انگیزه انتخاب آن

1-3-1 اهمیت موضوع :

هنگامی که یک رابطه تعهد آمیز بین دو یاچند شخص برقرار می گردد، انجام تعهد مهمترین شاخص این رابطه است که در تعهدات مالی ازمحل اموال ودارایی شخص مدیون انجام می پذیرد ، آنچه که منبع تعهد پذیری وی دانسته شده ودر انعقاد معاملات عامل ایجاد اعتماد و اطمینان در طرف مقابل محسوب می شود دارایی های وی می باشد . اما برخی از بدهکاران باقصد فرار از دین اقدام به انتقال اموال خود به دیگری نموده و از این طریق نه تنها به تضییع حق طلبکار اقدام میکنند بلکه سلامت روابط حقوقی را نیز دچار تزلزل می نمایند.

1-3-2 انگیزه انتخاب :

{ به عقیده برخی از حقوقدانان،قانونگذار با تدوین ماده 218 مکرر به نحوی ماده 218 ق.م سابق رااحیاء کرده است، چرا که از مفاد آن بر می آید که معامله به قصد فرار از دین ، اگر صوری نباشد نافذ است ، زیرا به موجب ماده فوق پس از صدور قرار توقیف، مدیون حق فروش اموالش را ندارد؛ مفهوم آن این است که پیش از صدور قرار توقیف حق فروش دارد. )[6](کاتوزیان،1377،ص 212)

(اما ماده 218 مکرر نیز خالی از اشکال نیست .

اولاً : برخی از جملات آن زاید است مانند : ((...طلبکار به دادگاه دادخواست داده ودلایل اقامه نماید )) که به جای این جمله کافی بود نوشته می شد ، (اگر مدیون برای فرار از دین قصد انتقال اموال خود را ...)

ثانیاً : انتقال منحصر به فروش نیست .

ثالثاً : اقامه دلایل لازم نیست بلکه اقامه یک دلیل هم کافی است تا دعوایی را اثبات کند .

رابعاً : مقررات ماده 218 مکرر ، یکی از مصادیق تأمین خواسته است که باعباراتی جامع تر در فصل ششم از قانون آئین دادرسی مدنی مقرر گردیده است . به این جهت نیازی به وضع آن در اینجا نبود .)[7](شهیدی ، همان،1380،ص 356)

(به هرحال شایسته بود قانونگذار ، صرفاً موضع خود را در مورد معاملات به قصد فرار از دین به صورت شفاهی بیان می کرد و معامله صوری را به حال خود وا می گذاشت چرا که لزوم قصد از شرایط اساسی صحت معاملات می باشد وعدم ذکر آن اشکالی ایجاد نمی کرد.[8] (مرکز تحقیقات فقهی و حقوقی قوه قضائیه ، 1382،ص 52)

1-4 سئوالات و فرضیه ها :

1-4-1 سئوالات

1-مفهوم جهت معامله چیست و آیا با علت فرق می کند ؟این سئوال در دل خود سئوال دیگری را دارد و اینکه -آیا جهت مندرج در قانون مدنی ایران همان علت مندرج درقانون فرانسه است که به اشتباه ترجمه شده آن گونه که برخی ازحقوقدانان گفته اند یا آنکه جهت دارای ریشه فقهی است آن طور که برخی دیگرمعتقدند ؟-آیا جهت از مخترعات مقنن ایران می باشد ؟

2- منظور از واژه نامشروع درقانون مدنی چیست؟در مورد جهت نامشروع نیز سئوالات ریز ودرشتی در ذهن ایجاد می شود از جمله :-آیا علم طرف قرارداد به جهت نامشروع در حکم به بطلان معامله کافی است یا آن گونه که ماده 217 قانون مدنی مقرر داشته ، الزاماً بایستی جهت نامشروع درعقد تصریح شود ؟-می دانیم شرط فاسد مفسد عقد نیست مگر در موارد خاص ، امری که قانون مدنی نیز ازآن بهره برده است (بند سوم ازماده 232 ق.م) حال این سئوال مطرح است که چگونه شرط قرارداد جهت نامشروع در عقد ، نمی تواند مبطل باشد ولی صرف تصریح آن در عقد بتواندآن راباطل کند ؟-آیا تصریح به جهت نامشروع در عقد با اتفاق طرفین درباره جهت نامشروع ملازمه دارد؟-آیا می شود با استناد به ظاهر ماده 217 قانون مدنی ملتزم شد براینکه در صورت تبانی طرفین بر امرنامشروع عقد باطل نخواهد شد چون تصریح نشده است ؟-آیا می توان مبنای بطلان معامله به جهت نامشروع رااخلال در نظم عمومی و اخلاق حسنه قلمداد کرد ؟

3-آیا جهت در فقه امامیه مورد شناسائی قرار گرفته است ؟ اگر چنین است در چه مباحث و ابوابی مطرح شده است ؟و سئوالات متعددی که پیرامون جهت و مشروعیت آن درفقه می توان مطرح کرد:-آیا می توان ملتزم شد که فقها عدم مشروعیت موضوع معامله را به بحث گذاشتند نه عدم مشروعیت جهت معامله را؟-آیا حرمت تکلیفی معامله دارای جهت نامشروع ، باحرمت وضعی ، ملازمه دارد ؟-آیا می توان به شکل یک قاعده کلی ملتزم شد براینکه درصورت وجود داعی و جهت نامشروع در معامله ، آن معامله باطل است یا خیر؟-چه دلایلی می توان بر حرمت وضعی معامله دارای جهت نامشروع اقامه کرد ؟[9]
( همان منبع ،ص 26)

4- پس از حذف ماده 218 ق م معاملات به قصد فرار از دین چه وضعیت و شرایطی را تا کنون پشت سر گذارده اند ؟ که با بررسی تحولات این ماده سئوالات فراوانی به ذهن خطور می کند از جمله : آیا مقررات خاص می توانند جای خود را به ماده محذوف 218 دهند ؟ آوردن لفظ معامله صوری در ماده 218 جدید چه مشکلاتی را ایجاد کرده است ؟ ماده 218 مکرر توانسته است در مقابل بدهکار حیله گر بایستند و یا دچار ابهامات قانونی می باشد ؟شخص بدهکار در معاملات خود چه محدودیت هایی دارد ؟و ...

1-4-2 فرضیه ها

فرضیه در مورد جهت معامله این است که ، جهت همان انگیزه و هدف اصلی است که شخص را به معامله وا می دارد و در هر فردی متفاوت از فرد دیگر است . مانند خرید خانه که ممکن است جهت آن ، استفاده شخصی ،اجاره دادن ، فروختن مجدد و ... باشد .

جهت مورد نظر در قانون مدنی ایران جهت معامله (نه جهت تعهد) است که مشروعیت آن نیز از شرایط صحت معاملات می باشد .

و اما در مورد خود معامله به قصد فرار از دین فرضیه منتخب ماهمان نظریه دکتر کاتوزیان یعنی عدم قابلیت استناد این نوع معاملات می باشد ، که ایشان این را در مقابل نظریه عدم نفوذ به عنوان نظری کامل تر عنوان نموده اند و من این نظریه را به عنوان فرضیه منتخب خود قراردادم زیرا این نظریه علاوه بر رعایت قوانین حقوقی در مورد معامله به قصد فرار از دین ، از دیدگاه انصاف نیز وارد شده و سعی در این داشته تا قانون طرف قراردادی را که با حسن نیت به معامله ای تن داده به فراموشی نسپرد .

1-5 تعاریف واژه های کلیدی :

1-5-1 جهت معامله :

هدفی که شخص به خاطر آن هدف ، خود را به نفع دیگری متعهد می سازد و یا به طور کلی معامله ای می کند (م 217و218 ق .م). جهت معاملاتی که در یک صنف هستند به حسب اشخاص و احوال هر شخصی فرق می کند برخلاف علت معامله که در تمام مصادیق یک صنف واحد است . )[10](لنگرودی ، ص 315)

جهت نامشروع موجب بطلان معامله است. [11](ابن قدامه ،1367، ص 2)

1-5-2 معامله به قصد فرار از دین

1-5-2-1 معامله :

معنای لغوی – معامله از باب مفاعله واز ریشه مجرد (عمل) به معنای عمل کردن متقابل است)[12](عمید ، 1374، ص 1135)

(در اصطلاح (فقه)

الف – معامله به معنی اعم عبارت است ازهر عملی که محتاج به قصد قربت نباشد بنابراین عقد صدقه (ماده807 قانون مدنی) معامله نیست ولی غصب و عمل موجب ضمانات قهری و جرایم کبیره و صغیره جزء معامله به معنی اعم می باشند . معامله به این معنی در فقه بسیار نزدیک به اصطلاح معاملات مدنی در حقوق خارجی است.[13])(شهید اول ص 6)

(( ب-معامله به معنی خاص شامل عقود (مالی وغیرمالی مانند نکاح) و ایقاعات است

ج- معامله به معنی اخص که شامل عقود مالی معوض است و شامل عقد نکاح نمی شود

در اصطلاح(حقوق) :

الف- به معنی عقود معین و غیرمعین است (ماده 46و47 قانون ثبت )

ب- به معنی عقود وایقاعات : حمل معامله به این معنی در غیرقانون مدنی (که از اصطلاحات فقهی پیروی می کند)دشوار است و در خصوص هر دو مورد باید قرائن واوضاع واحوال و اصول کلی را درنظر گرفت .

(تجارت) معامله در قانون تجارت در مفهوم وسیع به کار رفته است که مطابق بامفهوم معاملات مدنی است.[14]

1-5-2-1-1 علت معامله :

هدف نوعی objective در یک صنف از معاملات را گویند مثلاً علت در عقد بیع از طرف بایع وصول به ثمن و از طرف مشتری وصول به مبیع است و علت در عقد هبه احسان واهب به متهب است .[15] (لنگرودی ،1358،ص 315)

1-5-2-1-2 نوع معامله :

عنوان هر یک ازمعاملات را تشکیل می دهد مانند بیع و رهن و اجاره ومضاربه .))[16] (لنگرودی،همان)

1-5-2-2 قصد : معنای لغوی – میانه راه رفتن به آهنگ کردن ، عزم .[17] (عمید ، همان ، ص976)

اصطلاحی :

الف – مصمم شدن به انجام یک عمل حقوقی از قبیل اقرار به بیع و غیره خواه تصمیم گیرنده رضایت به اقدام خود داشته باشد خواه نداشته باشد مانند شخصی که از روی اکراه اقدام به اقرار یا اقدام به بیع می کند .

ب- خصوص قصد انشاء یعنی قصدی که یک موجود اعتباری را به وجود می آورد بنابراین قصد اقرارکننده (ماده 1262ق.م: اقرار کننده باید بالغ وعاقل و قاصد و مختار باشد بنابراین اقرار صغیر و مجنون در حال دیوانگی و غیرقاصد و مکره مؤثر نیست)قصد انشاء نیست بلکه قصد اخبار است . قصد انشاء عنصر عمومی همه عقود و ایقاعات است . ))[18] (لنگرودی،همان،ص412)

دکتر امامی هر چند به طور صریح متعرض معنای قصد نشده است ولی ازمجموع توضیحات ایشان می توان استنباط کرد که قصد مذکور در ماده 218 سابق را در معنای جهت استعمال کرده اند.[19] (امامی 1376، ص 227)

دکتر کاتوزیان که صراحتاً متعرض معنای قصد نشده است ولی در مجموع تعابیری همچون انگیزه فرار از دین و جهت برای آن به کار برده است . به طور مثال کلمه علت مذکور در ماده 65 قانون مدنی را معادل قصد مذکور در ماده 218 سابق دانسته است و آن را به معنای جهت می داند .[20] (کاتوزیان همان،ص 257)

1-5-2-2-1 قصد اضرار به دائن

نیت مدیون دراعمال حقوقی که نتیجه آن ها به نحوی ازانحاء اضرار به بستانکار باشد .[21] (امامی ، همان، ص 227)

1-5-2-3 دین :

لغوی : وام ، قرض ، وام مدت دار ، دیون جمع دین .[22](عمید ، همان، ص1176 )

دینی یاتعهدی که موضوع آن پرداخت مبلغی وجه باشد . به نظر میرسد که دین در اینجا به معنای عام تری به کار رفته باشد و تقریباً معادل تعهد قرار بگیرد . البته اگر تعهد به نحوی باشد که برای متعهد له در اموال مدیون ، حق عینی ایجاد کند از قلمرو ماده 218 سابق خارج می باشد . مثل حق راهن بر عین مرهونه ، که اگر عین مرهونه انتقال یابد این انتقال چون موجب اضرار بر مرتهن می باشد ، طبق ماده 793 قانون مدنی نافذ نیست تا زمانی که راهن آن را اجازه دهد ولی اگر تعهد کلی وبه نحوی باشد که برای داین ایجاد حق عینی در اموال مدیون نکند ، معاملاتی که به قصد فرار از پرداخت چنین دیونی صورت می گرفت مشمول ماده 218 سابق می شد واین به استناد ماده 218 سابق می توانست معامله مذکور راتنفیذ یا رد کند .[23] (لنگرودی ، همان ، ص 316)

1-5-2-3-1 فراراز دین : (مدنی –فقه)

هر عمل حقوقی متقلبانه که منظور عامل آن فرار از دین باشد (218ق.م) فقها این معامله را بی اثر دانسته اند[24] (نراقی ، 1294ق،ص 88)

1-6 نتیجه گیری :

براساس آنچه که در فصل اول آورده شد چنین نتیچه می گیریم که : با حذف ماده 218 سابق[25](هرگاه معلوم شود که معامله به قصد فرار از دین واقع شده آن معامله نافذ نیست ) مشکلاتی ایجاد شد که راه را برای افراد شیاد و کلاهبردار باز کرد . برای رفع این مشکل ماده 218 جدیدی[26](هرگاه معلوم شود معامله به قصد فرار از دین به طور صوری انجام شود آن معامله باطل است ) به تصویب رسید که دارای معایبی بود از جمله آوردن قید صوری بودن معامله که معلوم نیست هدف قانونگذار از آوردن آن چه بوده است و پس از آن 218 مکرر وارد قانون مدنی گردید که این مواد نیز دچار اشکالاتی است .

این ماده دارای اهمیت زیادی در یک رابطه تعهد آمیز می باشد و اجرای صحیح این ماده از تضییع حق طلبکار جلوگیری می کند . مفهوم و معنای معامله به قصد فرار از دین یعنی انجام یک عمل حقوقی متقلبانه به انگیزه فرار از تعهد که به صورت جداگانه به معانی تک تک کلمات آن پرداخته شده .

بررسی تطبیقی فقهی و حقوقی معاملهمعاملهمذاهب خمسه

بررسی رابطه تیپ شخصیت (درونگرا، برونگرا) با ارتباط پنهانی با جنس مقابل

این پایان نامه با هدف بررسی رابطه تیپ شخصیت و ارتباط پنهانی با جنس مقابل ، تدوین شد برای این منظور نمونه ای به حجم 60 نفر متشکل از 30 دانشجوی دختر بین سنین 25 – 18 ، مجرد دانشجوی شهر تهران که با جنس مقابل رابطه پنهانی نداشتند و 30 دانشجوی دختر بین سنین 25 – 18 ، مجرد ، دانشجوی شهر تهران که با جنس مقابل رابطه پنهانی داشته انتخاب شد فرض بر این بود

دسته بندی	روانشناسی و علوم تربیتی
فرمت فایل	doc
حجم فایل	76 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل	130

دریافت فایل

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

تمام فایل ها

فهرست مطالب

عنوان.................................. 1

چکیده.................................. 2

فصل اول............................... 3

مقدمه.................................. 4

بیان مساله............................. 6

ضرورت پژوهش............................ 7

هدف پژوهش.............................. 9

سوال پژوهش............................. 9

فرضیه پژوهش............................ 9

تعیین متغیرها:......................... 9

- متغیر وابسته....................... 9

- متغیر مستقل........................ 9

- متغیر کنترل........................ 9

تعاریف مفهومی.......................... 10

تعاریف عملیاتی......................... 11

فصل دوم: ادبیات پژوهش – پیشنیه پژوهش.. 13

تعریف شخصیت............................ 14

فیزیولوژی برونگرایی- درونگرایی......... 23

نظریه های سنخ شناسی شخصیت.............. 27

سنخ شناسی شخصیتی در نظریه یونگ......... 28

برونگرایی و درونگرایی از نقطه نظر آیزنک 31

رویکرد یادگیری اجتماعی................. 32

رویکرد شناختی.......................... 32

خصوصیات افراد درونگرا و برونگرا........ 33

نوروفیزیولوژی برونگرایی- درونگرایی..... 34

دیدگاه یونگ، سطوح روان:................ 35

هشیار.................................. 35

ناهشیار شخصی........................... 36

ناهشیار جمعی........................... 37

کهن الگوها............................. 39

پرسونا................................. 40

سایه................................... 42

آنیما.................................. 43

آنیوس.................................. 44

مادر................................... 45

پیرفرزانه.............................. 45

پویشهای شخصیت:......................... 46

علیت و غایت شناسی...................... 46

پیش روی و پس روی....................... 47

تیپ های روان شناختی.................... 48

کارکردها............................... 50

نظریه ویلیام شلدون..................... 56

نظریه اوتوگراوس........................ 60

ارتباط اجتماعی......................... 60

انواع ارتباط اجتماعی................... 62

نگاهی مقدماتی به ارتباطات میان فردی.... 65

ویژگی ارتباطات میان فردی چیست.......... 66

پیوستار ارتباط......................... 67

ارتباط من و آن......................... 69

ارتباط من و شما........................ 69

ارتباط من و تو......................... 71

گزارش ایسکانیوز........................ 72

عوامل برقراری ارتباط پنهانی باجنس مقابل 73

پیامدهای روانی – اجتماعی ارتباط پنهان باجنس مقابل 73

دیدگاه اسلام............................ 75

دیدگاه شهید مطهری...................... 78

ارتباط دختر و پسر و شرایط آن........... 79

تعریف دوستی دختر و پسر................. 80

انگیزه برقراری ارتباط با جنس مقابل..... 80

آثار رابطه با جنس مقابل................ 84

شرایط ارتباط باجنس مقابل............... 87

پیشینه پژوهش........................... 91

فصل سوم.............................. 95

جامعه ................................. 96

نمونه.................................. 96

روش نمونه گیری......................... 96

روش پژوهش.............................. 96

ابزار اندازه گیری...................... 97

اعتبار و روایی آزمون................... 99

شیوه نمره گذاری....................... 101

روش اجرا.............................. 102

فصل چهارم............................ 103

مقدمه ................................ 104

تجزیه و تحلیل توصیفی.................. 105

تجزیه و تحلیل استنباطی................ 111

فصل پنجم............................. 112

بحث ونتیجه گیری....................... 113

محدودیت های پژوهش .................... 115

پیشنهادات پژوهش ...................... 116

منابع................................. 117

ضمائم................................. 119

چکیده

این پایان نامه با هدف بررسی رابطه تیپ شخصیت و ارتباط پنهانی با جنس مقابل ، تدوین شد . برای این منظور نمونه ای به حجم 60 نفر متشکل از 30 دانشجوی دختر بین سنین 25 – 18 ، مجرد دانشجوی شهر تهران که با جنس مقابل رابطه پنهانی نداشتند و 30 دانشجوی دختر بین سنین 25 – 18 ، مجرد ، دانشجوی شهر تهران که با جنس مقابل رابطه پنهانی داشته انتخاب شد . فرض بر این بود که بین 2 متغیر ذکر شده در بالا ، رابطه معنادار وجود دارد و همچنین بین میزان نوروتیک و سایکوتیک و ارتباط پنهانی با جنس مقابل نیز رابطه معنادار وجود دارد.

برای سنجش ارتباط داشتن یا نداشتن با جنس مقابل، به پرسش اکتفا شد و از نمونه در دسترس استفاده شد. و برای اندازه گیری تیپ شخصیت (برونگرایی- درونگرایی) از پرسشنامه 57 سئوالی آیزنک کمک گرفته شد. بعد از انجام امور آماری هر 2 فرضیه رد شد و بر این اساس میزان برونگرایی و درونگرایی در گرایش جوانان (نمونه مورد نظر) به جنس مقابل تاثیر ندارد و همچنین ارتباط معناداری در رابطه ی ارتباط با جنس مقابل و میزان نوروتیک یا سایکوتیک مشاهده نشد.

فصل اول

مقدمه

درک لزوم مطالعه روانشناسی شخصیت، چندان دشوار نیست. شناخت شخصیت، ویژگیها، چگونگی شکل گیری، عوامل موثر در ایجاد شخصیت و مسائل از این قبیل، ارضای حسن کنجکاوی و میل به حقیقت جویی را در انسان به دنبال دارد زیرا این شناخت نوعی خودشناسی است و شخص هنگام مطالعه غالباً آن دانسته ها را با خود مقایسه کرده و احتمالاً با این شناخت نوعی طبقه بندی انجام می دهد. یعنی خود را در یکی از تیپهای شخصیتی قرار می دهد.

از سوی دیگر، این شناختها و اطلاعات به شخص امکان می دهد که در ارتباط متقابل با دیگران موضع گیریهای مناسب و آگاهانه داشته باشد. به عنوان مثال، اگر مادری بداند که کودکان در حدود سنین 3 تا 4 سالگی بیشترین میزان حسادت را نشان می دهند، چنانچه کودک خود را در این سنین حسود ببینند، دچار نگرانی و اضطراب نخواهند شد، زیرا می دانند که این ویژگیها یک حالت طبیعی در سن خاص کودک اوست.

امروزه بحث ارتباط میان فردی در جامعه ای به گستردگی جامعه ی ما با این میزان رشد و شکوفایی، با توجه به اهداف و برنامه های تعیین شده، جای کنکاش و بررسی بیشتر دارد. از طرفی کانال های فراوان اطلاعات و ورود تکنولوژیهای گوناگون ایجاب می کند حساسیت ویژه ای نسبت به ارتباط پنهانی دختر و پسر به عنوان زیرمجموعه ی ارتباط میان فردی داشته باشیم. تهاجمات فرهنگی بنابراین دارند، ارزشهای فرهنگ غربی را که گاهاً در جامعه ی دینی ما ضد ارزش محسوب می شود، بر قشر جوان تحمیل و نهادینه کنند و این می تواند در دراز مدت مخرب باشد . موضوع ارتباط با جنس مقابل بسیار وسیع و دارای جوانب زیادی است که پرداختن به آن باید جامع و بدور از تعصبات و سوگیریهای شخصی ، گروهی و احیاناً همراه با فرض ورزی باشد .

این پایان نامه در مقطع کارشناسی ، به سهم خود خواسته به بخش ارتباط تیپ شخصیت (درونگرا – برونگرا) و رابطه پنهانی با جنس مقابل بپردازد و برای این منظور ارتباط پنهانی با جنس مقابل را اینگونه تعریف کرده است : هرگونه رابطه مخفیانه ، بدون اطلاع خانواده ، دختر و پسر که حداقل 1 ماه از آشنایی آنها گذشته است و در محدوده ارتباط تلفنی ، گردش ، سینما ، کافی شاپ وجود دارد.

بیان مسأله

به درستی هرگاه انسان از جامعه می برد و در تنهایی غوطه می خورد ، با همان سرعت ، راه به سوی انحراف ، اعتیاد و حتی خودکشی و ... می برد . اگر ارتباط انسان ها با یکدیگر نبود ، بنای عظیم فرهنگی پا نمی گرفت . هیچیک از دستاوردهای بزرگ انسانی نظیر زبان ، خط و ... پدید نمی آمد . و بالاخره باید گفت زیبایی زندگی در جمع انسان ها تجلی می کند . از آنجا که ارتباط بشر ، به مجموعه ها و انواع گوناگون تقسیم می شود و گستردگی فراوانی دارد ، لذا یکی از شاخه های آن ارتباط پنهانی با جنس مقابل است که به دلیل اهمیت و تأثیر بسزای آن در جنبه های مختلف زندگی ، پرداختن به آن ، خالی از لطف نیست ...

در علم روانشناسی ، آنجا که شخصیت ، موضوع بحث است ، 2 نوع یا تیپ شخصیتی مفروض است ، درونگرایی و برنگرایی که مقدمه و همچنین فصل دو ،‌ به تفصیل به آن پرداختم . در این پژوهش به مطالعه ی ارتباط رابطه پنهانی دختر و پسر با تیپ شخصیت اقدام کردم .

لذا گمانه زنی های گوناگون ، نقدها و مقاله های فراوانی که به موضوع ارتباط با جنس مقابل پرداختند ، تمایل من را به انتخاب این موضوع برای پروژه خود ، برانگیخت .

ضرورت پژوهش

دوستی های خیابانی و ارتباط پنهانی با جنس مقابل ، عاری از شکوفایی محبت و عشق واقعی است و اگر هم به ازدواج برسد ، هیچ پشتوانه ای ندارد و جامعه را با مشکلات روبرو می کند .

در آغاز نوجوانی و جوانی به علت بیداری غرایز و شدت حالات هیجانی ، گرایش دختران و پسران به دوستی با جنس مقابل بیشتر می شود . داشتن دوست اعتماد به خود را تأیید می کند و نیازهای عاطفی و احساسی را تا حدی تأمین می کند . در صورتیکه پیوند گسسته شود ، شخص نسبت به ارزشهای وجودی خود دچار شک و تردید می شود . بعضی از پسران داشتن دوست دختر را نوعی محبوبیت ، قدرت اجتماعی و موفقیت برای خود محسوب می کنند و برخی دختران ارتباط پنهانی با پسران را نوعی جذابیت برای خود تلقی می کنند .

آسیب های اجتماعی ، فردی ،‌خانوادگی و عوامل زمینه ساز گوناگونی در ارتباط پنهانی با جنس مقابل وجود دارد . و از آنجا که قشر جوان و نوجوان جامعه که آتی ساز کشور هستند ، سوژه ی این نوع ارتباط هستند ، لازم دیدم ، این نوع ارتباط را به عنوان یکی از متغیر های کارم انتخاب کنم و تا حدی هر چند کوتاه و مختصر به آن بپردازیم . به علاوه انیکه اگر فرضیه این پژوهش تأئید شود ، می توان از بروز آسیب هایی که در این ارتباط پنهانی در کمین جوانان است ، جلوگیری کرد .

هدف پژوهش

هدف از پژوهش حاضر عبارت است از بررسی رابطه بین تیپ شخصیت (درونگرایی و برونگرایی) و رابطه پنهانی با جنس مقابل در دختران مجرد، دانشجو ، 25 – 18 سال شهر تهران

سوال پژوهش

1-آیا بین رابطه پنهانی با جنس مقابل و تیپ شخصیت (درونگرایی – برونگرایی) رابطه معنادار وجود دارد؟

2-آیا بین رابطه پنهانی با جنس مقابل و میزان نوروتیک و سایکوتیک رابطه معنادار وجود دارد؟

فرضیه پژوهش

1-بین رابطه پنهانی با جنس مقابل و تیپ شخصیت (درونگرایی- برونگرایی) رابطه معنادار وجود دارد.

2-بین رابطه پنهانی با جنس مقابل و میزان نوروتیک و سایکوتیک رابطه معنا دار وجود دارد.

تعیین متغیرها

متغیر وابسته رابطه پنهانی با جنس مقابل

متغیر مستقل تیپ شخصیت (درونگرا- برونگرا)

متغیر کنترل دختران (25-18) سال- مجرد- دانشجو- ساکن تهران

تعاریف مفهومی

تیپ شخصیت[1]: بطور کلی برچسبی که برای طبقه بندی شخصیت فرد مورد استفاده قرار می گیرد . سنخ شناسی های متعددی هر کدام با سیستم طبقه بندی خود وجود دارد . معهذا همه آنها مبتنی بر این فرض است که الگوهای پیوسته با سبکهای ثابت عملکرد وجود دارد که مشخص بودن آنها امکان قرار دادن افراد را در یک یا چند سنخ مشخص می کند . این فرض هر چند در آن جای بحث است ، ارزش اکتشافی دارد و تعیین سنخ شخصیت در پژوهش و نظریه های شخصیت و اجتماعی جنبه بومی دارد(پورافکاری ، 1111)

درونگرایی[2]

شخصی که در خود فرو رفته است . نسبت به محیط خارج بی توجه و بی علاقه می شود و رضایت باطنی خود را در دنیای درونی خویش می جوید . دیرجوش ، کم حرف و همواره در حالت تفکر به سر می برد . در اجتماع چلمن و بی دست و پا می نماید (رزم آزما – 192 – 193)

برونگرایی[3]

روشهای مشاهده حالات شعور روش سوژه توسط خودفرد می باشد . مثال: من از ادراکاتم ، احساساتم ، رویاهایم ، شناختی فراوان دارم و شاهد و ناظر منحصر به فرد آنها هستم و به علت برخورداری از موهبت درون نگری قادر به تحمل نفسانیات خویش هستم (رزم آزما – 193 – 192)

رابطه[4]

رابطه ، نسبت . بطور کلی رابطه بین دو یا چند شی ، رویداد یا شخص . ماهیت رابطه ممکن است فرق بکند و معمولاً یکی از موارد زیر مورد نظر است . الف) رابطه بین 2 متغیر ، بگونه ای که متغیر در یکی از آنها با تغییر در دیگری همراه است . ب) پیوستگی بین 2 متغیر ، بطوریکه درستی یا نادرستی یکی تلویحاً درستی یا نادرستی دیگری را برساند . ج) رابطه بین رویدادها بطوریکه یکی به عنوان پیش آیند دیگری عمل می کند . د) خویشاوندی.

تعاریف عملیاتی

درونگرایی: منظور از درونگرایی نمره ای است که فرد در میزان E آزمون شخصیت آیزنگ پایین تر از 13 بیاورد.

برونگرایی: منظور از برونگرایی نمره است که فرد در میزان E آزمون شخصیت آیزنگ بالاتر از 13 بیاورد.

رابطه پنهانی با جنس مقابل: ارتباط و معاشرت مخفیانه دختر یا پسر با پسر یا دختر بدون اطلاع والدین که یک ماه از آشنایی آنها می گذرد و بصورت تلفنی، ملاقات در کافی شاپ، رستوران، پارک، سینما طی می شود و یک نوع دوستی بین آنها برقرار است.

فصل دوم

ادبیات پژوهش

تعریف شخصیت

هر انسان و رویدادی در نوع خود منحصر به فرد است. با وجود این، بین بسیاری از انسانها و رویدادهای زندگی آنها، آنقدر شباهت وجود دارد که بتوان نکات مشترکی را در نظر گرفت و درست همین الگوهای رفتاری است که روان شناسان شخصیت در پی درک آنند.

روان شناسی شخصیت برای کلیت فرد و تفاوتهای فردی اهمیت خاص قائل است . اگر چه روانشناسی شخصیت وجود شباهتهائی بین افراد را قبول دارند‌ ، توجه آنها به تفاوتهای افراد از یکدیگرمعطوف است . چرا عده ای موفق و بعضی ناموفق اند؟ چرا برداشتهای افراد از امور متفاوت است؟ تنوع استعدادها از کجا ناشی می شود؟ چرا عده ای به بیماریهای روانی دچار می شوند در حالیکه دیگران در همان شرایط سالم می مانند؟

نظریه پردازان شخصیت ، به کلیت انسان نیز می پردازند . بنابراین ، روابط پیچیده عامیان جنبه های مختلف کنش انسان ، از جمله یادگیری ، ادراک و انگیزش را بررسی می کنند . بلکه بر ارتباط این فرآیندها با یکدیگر نیز متمرکز است . درک نحوه عمل این فرآیند ها با همدیگر و تشکیل یک کل یکپارچه ، اغلب فراتر از شناخت هر یک از آنها به طور جداگانه است . انسان بصورت یک کل سازمان یافته عمل می کند و در پرتو چنین کلیت و سازمانی است که باید شناخته شود . کمتر جنبه ای از کنش انسان را می توان تصور کرد که شخصیت وی را منعکس نکند . به این ترتیب ، شخصیت را چگونه تعریف می کنیم؟ برای عامه ی مردم ، این کار احتمالاً با قضاوتی ارزش توأم است – یعنی اگر کسی را دوست دارید ، به دلیل شخصیت «خوب» اوست . ولی برای دانشمندان و دانشجویان روانشناسی ، اصطلاح شخصیت ، برای تعریف یک زمینه ی مطالعاتی بکار می رود . هر تعریف از شخصیت ، بازتاب موضوعاتی است که قرار است مطالعه شود و بیانگر روش هایی است که در مطالعه این موضوعات به کار می رود . (سیاسی / 1379) در حال حاضر ، تعریف واحدی از شخصیت ، که مورد توافق همگان باشد ، وجود ندارد . بعضی از روانشناسان شخصیت ، به افراد و رفتار مشهود آنها توجه می کنند . بعضی دیگر شخصیت را با توجه به ویژگیهایی چون فرآیندهای ناهشیار تعریف می کنند که بطور مستقیم قابل مشاهده نیست و باید از رفتار استنباط شود . گروهی ، جنبه های بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی کنش انسان را مطالعه می کنند . وسرانجام ، بعضی از روانشناسان ، شخصیت را تنها از طریق ارتباطهای متقابل افراد با یکدیگر و یا نقشهایی که در جامعه بازی می کنند ، تعریف کرده اند . بنابراین ، دامنه تعریف موجود و احتمالی ، از فرآیندهای دونی ارگانیسم تا رفتارهای مشهود ناشی از تعامل افراد، نوسان دارد .

بدیهی است که از شخصیت تعاریف مختلفی می توان ارائه کرد و چنین نیز شده است . هریک از این تعاریف ، بر رفتارهای متفاوتی تکیه دارد و روشهای مختلفی از مطالعه را اقتضا می کند . این تعاریف ممکن است عینی تر و یا انتزاعی تر باشند . تعاریف می توانند رویدادهایی را تشریح کنند که در درون افراد می گذرد و یا چگونگی تعادل آنها با یکدیگر را در نظر قرار دهند . همچنین می توانند عاملی را توصیف کنند که مستقیماً قابل مشاهده است و یا از این استنباط می شود . این تعاریف ممکن است خصوصیاتی را تشریح کند که از آن عده خاصی باشد و یا به توصیف ویژگیهایی بپردازند که به اکثریت یا همه افراد مربوط می شود . در مطالعه تعاریف شخصیت ، دو نکته شایان ذکر است. اول اینکه ، هر تعریف نشاندهنده رفتارهای مورد نظر روانشناس و روشهایی است که برای بررسی این رفتارها بکار می رود . دوم اینکه ، تعریف درست یا نادرستی از شخصیت وجود ندارد . تعاریف شخصیت ضرورتاًدرست یا نادرست نیستند ، بلکه در ارزیابی شخصیت ، در تحقیقات و در انتقال یافته های روانشناسان به دیگران ، کارایی کنند یا بیشتری از خود نشان می دهند .(سیاسی / 1379)

در اینجا تعریفی به عنوان تعریف علمی شخصیت پیشنهاد می شود: شخصیت بیانگر آن دسته از ویژگیهای فرد یا افراد است که الگوهای ثابت رفتاری آنها را نشان می دهد. در این مورد، چند نکته را می توان مطرح کرد: نخست اینکه مفاهیم شخصیت باید طوری بیان شود که روانشناسان در نحوه ی مشاهده و اندازه گیری آن رفتارها به توافق برسند. یعنی در مطالعه علمی شخصیت، باید بر سر موضوع مورد مطالعه و چگونگی مطالعه آن، توافق وجود داشته باشد.

دوم اینکه، شخصیت، هم بیانگر اصول و قواعد مربوط به کنش یک فرد و هم نشانگر اصول و قواعدی است که در کنش همه افراد مشترک است. اگر چه هر یک از ما از جهتی بی مانند و منحصر به فردیم، در سایر جهات شبیه بعضی یا شبیه همگان هستیم. شخصیت مفهومی است که اصول و قواعد مربوط به یک فرد و شباهتهای موجود بین افراد را بیان می کند. شخصیت هم بیانگر آن دسته از خصوصیات فرد است که وی را از سایرین متمایز و منحصر به فرد می کند و هم بیانگر آن دسته از خصوصیات است که در همه انسانها مشترک است. سوم اینکه شخصیت، هم شامل جنبه های پایدارتر و تغییرناپذیرتر کنش انسان است- که گاهی ساختار نامیده می شود – و هم شامل جنبه های ناپایدارتر و تغییرپذیرتر- که گاهی فرایند خوانده می شود. همانطور که بدن انسان از اجزایی تشکیل می شود و فرایندهایی این اجزا را، هم پیوند می دهد در بعد روان شناختی هم، ارگانیسم ها شامل بخشهای پایدار و فرایندهای ناپایداری است که ارتباط این بخشها به یکدیگر تامین می کند. شخصیت در این معنی، به مشابه یک سیستم است. چهارم اینکه شخصیت شامل شناخت (فرایند تفکر)، عواطف (هیجانات) و رفتارهای مشهود است. شخصیت بیشتر به روابط پیچیده میان فرایندهای شناختی، عواطف و رفتارهای فرد اهمیت می دهد و سرانجام می توان گفت که این فرایندها با توجه به محرکها و موقعیتهایی به وجود می آید که بعضی از آنها را محیط و بعضی را خود شخص موجب شده است. باید دانست که انسانها در خلاء عمل نمی کنند، بلکه با توجه به موقعیتها و شرایط پاسخ می دهند.

درک انسان با توجه به این پیچیدگیها، کار دشواری است. همانطورکه گفته شد، این کاری است که هر یک از ما با موفقیت کم یا زیاد، در زندگی روزمره انجام دهیم.

البته، نظریه پردازان و پژوهشگران باید در مطالعات خود عینی تر باشند و نظریه هایی را که به وجود می آورند بیشتر در معرض قضاوت عامه قرار دهند. (کریمی/1381).

تعریف علمی با توجه به چند فرض مشخص در مورد ماهیت شخصیت انسان به شرح زیر عنوان شده است:

1-ارگانیسم انسان خصوصیاتی متفاوت از سایر گونه ها دارد و این تفاوتها در مطالعه شخصیت، اهمیت خاصی پیدا می کند ما در مقایسه با سایر گونه ها، کمتر تحت تاثیر عوامل زیستی و بیشتر به عوامل شناختی وابسته هستیم. وابستگی ما به منابع اولیه انگیزش مثل گرسنگی و تشنگی، در مقایسه با سایر انواع، کمتر است. توانایی قابل ملاحظه ما در تفکر و زبان به این معنی است که می توانیم الگوهای یاد گرفته شده رفتاری (فرهنگ) را به نحوی که در بین گونه ها بی مانند است، به دیگران منتقل کنیم. این توانایی، چشم اندازی طولانی از گذشته و آینده را پیش روی ما قرار می دهد و ما را از قید محرکهای آنی موجود می رهاند.

به علاوه این توانایی به معنی این است که می توانیم

درک انسان با توجه به این پیچیدگیها ، کار دشواری است . همان طور که گفته شد ، این کاری است که هر یک از ما با موفقیت کم یا زیاد ، در زندگی روزمره انجام دهیم . البته نظریه پردازان و پژوه شگران باید در مطالعات خود عینی تر ، باشند و نظریه هایی را که به وجود می آورند بیشتر در معرض قضاوت عامه قرار دهند . (کریمی/1381)

تعریف علمی با توجه به چند فرض مشخص در مورد شخصیت انسان به شرح زیر عنوان شده است :

1- ارگانیسم انسان خصوصیاتی متفاوت از سایر گونه ها دارد و این تفاوت ها در مطالعه شخصیت ، اهمیت خاصی پیدا می کند . ما در مقایسه با سایر گونه ها ، کمتر تحت تاثیر عوامل زیستی و بیشتر به عوامل شناختی وابسته هستیم . وابستگی ما به منابع اولیه انگیزش مثل گرسنگی و تشنگی ، در مقایسه با سایر انواع کمتر است . توانایی قابل ملاحظه ما در تفکر و زبان به این معنی است که می توانیم الگوهای یاد گرفته شده رفتاری (فرهنگ) را به نحوی که در بین گونه ها بی مانند است . به دیگران منتقل کنیم . این توانایی ، چشم اندازی طولانی از گذشته و آینده را پیش روی ما قرار می دهد و ما را از متد محرک های آنی موجود می رهاند .

به علاوه این توانایی به معنی این است که می توانیم بازگشتی به خود داشته باشیم – یعنی ، به اصطلاح خود را به عنوان موضوع بررسی کنیم . ما هم تجربه می کنیم و هم به تجارب خود می اندیشیم ، می توانیم خودمان با شیم و به این بودن نیز فکر کنیم ، نکته آخر و بسیار مهم در درک این است که در مقایسه با سایر گونه ها ، سرعت رشد ارگانیسم انسان کندتر است .

2- رفتار انسان پیچیده است ، درک شخصیت انسان ایجاب می کند که به پیچیدگی های رفتاری او نیز توجه شود . رفتار انسان اغلب علل گوناگونی دارد و می تواند از فردی به فردی تغییر کند ، حتی اگر رفتار مورد مشاهده یکی باشد . افراد مختلف می توانند از رفتاری یکسان ، درک متفاوتی داشته باشند و همان رفتار می تواند به دلایلی مختلفی ار افراد سر بزند . این پیچیدگی همچنین به دلیل این است که ر فتارها نه تنها از شخصیت افراد بلکه ار موقعیت ها و شرایط نیز ناشی می شود .

2-رفتار انسان پیچیده است – درک شخصیت انسان ایجاب می کند که به پیچیدگی های رفتاری او نیز توجه شود . رفتار انسان اغلب علل گوناگونی دارد و می تواند از فردی به فردی تغییر کند ، حتی اگر رفتار مورد مشاهده یکی باشد . افراد مختلف می توانند از رفتاری یکسان ، درک متفاوتی داشته باشند و همان رفتار می تواند به دلایل مختلفی از افراد سربزند . این پیچیدگی همچنین به دلیل این است که رفتارها نه تنها از شخصیت افراد ، بلکه از موقعیتها و شرایط نیز ناشی میشود .

3- رفتار همیشه آن نیست که به نظر می آید . بین یک رفتار و علل آن ، رابطه ثابتی وجود ندارد . شاید رفتار یکسانی که ازدو فرد در یک زمان سر می زند با رفتاری که در زمانهای مختلف از همان افراد سر می زند ، دلایل مختلفی داشته باشند . برای درک معنی یا مفهوم رفتار یک فرد ، باید در مورد آن فرد و موقعیت بروز رفتار ، اطلاعاتی داشته باشیم . (کریمی – 1382)

4-همیشه از عواملی که رفتار ما را تعیین می کنند آگاه نیستیم و یا آنها را تحت کنترل نداریم . این نکته از مفهوم ناهشیار استنتاج می شود . ولی لازم نیست که برای موافقت با آن ، کلیه نظرات فروید[5] در مورد ناهشیار را بپذیریم . بلکه منظور این است که گاهی انسان نمی تواند توضیح دهد که چرا برخلاف میل خود رفتار می کند . این رفتارها خواه مهم یا غیر مهم ، تکراری یا نادر ، روی می دهند و باید به نحوی تبیین شوند . وجود این خصوصیات در کنش انسان و پیش بینی رفتار را تا حدی پیچیده می کند .

با توجه به این ویژگیها ، برداشت ما از فرد ، معمولاً برداشتی اجمالی است . هر چند این ویژگیها می توانند مطالعه تشخص را مأیوس کننده جلوه دهند ، شگفتیهای مکرر و بصیرت و بینشی که گهگاه نسبت به الگوهای رفتار حاصل می شود ، مطالعه شخصیت را هیجان انگیز می کند . بنابراین در مطالعه و بررسی علمی شخصیت ، باید ضمن تشخصیص منحصر به فرد بودن افراد در بعضی جنبه ها ، چگونگی شباهت افراد به یکدیگر نیز روشن شود . کشف ، درک و تبیین اصول و قواعد رفتار انسانها نیز در حیطه این بررسی است . نظریه های زیادی در شخصیت وجود دارد . دامنه تغییر این نظریه ها از مواردی که مورد قبول عامه مردم است و در زندگی روزمره آنها مورد استفاده قرار می گیرد تا مواردی که با استفاده از شیوههای پیچیده ریاضی و کامپیوتر به وجود آورده اند ،‌در نوسان است . هر نظریه ، رفتارهای متفاوتی را در نظر دارد و یا رفتار واحدی را با روشهای مختلفی بررسی می کند .

فیزیولوژی برونگرایی – درونگرایی

روانشناسان شخصیت عموماً موافق اند که ویژگی درونگرایی و برونگرایی موروثی هستند ،‌یعنی تفاوتهای موجود در آن های افراد عموماً سبب گرایش های درونگرایی و برونگرایی است . (ایوس ، آیزنگ و ماقین 1988؛ پرسین و همکاران 1988 ، شیلدز 1976 ، ویکن و همکاران 1994) برای مثال 2 قلوهایی که جدا از هم بزرگ شده اند ،‌از لحاظ آمادگی برای درونگرایی و برونگرایی ، نمره مشابهی می گیرند . بدان معنی که برونگرایی بیشتر براساس عوامل ژنتیک قرار دارد تا عوامل محیطی .

پژوهشگران برای ارزیابی برونگرایی ،‌معمولاً از پرسشنامه آیزنک استفاده می کنند . این پرسشنامه خودسنجی ، سوالهایی از این قبیل دارد : قبل از انجام هر کاری صبر می کنید و دوباره به آن فکر می کنید؟ آیا می توانید در یک مهمانی نسبتاً کسل کننده به راحتی شاد و هیجانی شوید؟

برونگرایان در مقابل درونگرایان عموماً تکانشی و مردم آمیز هستند . شکل 1-2 صفتهایی را نشان می دهد که صفت برونگرایی را شامل می شود . (آیزنک 1986)

شکل (2-1)

برای اینکه بفهمید چگونه برونگرایی به انگیختگی مربوط می شود . این نکته را در نظر داشته باشید که تفاوتهای ژنتیکی فطری باعث می شود که افراد از نظر دستگاه فعال ساز شبکه ای صعودی ARAS با یکدیگر فرق داشته باشند ARAS ساختار مغزی مسئول انگیختگی مغز در پاسخ به تحریک بیرونی است (آیزنک 1967،1969،1985) برونگرایان با عدم حساسیت ARAS به سطح کم تحریک و تحمل تحریک زیاد ARAS مشخص می شوند .

به عبارت دیگر برونگرایان برای برانگیختگی شان به محرک بیرونی شدید نیاز دارند . درونگرایان با حساسیت کم تحریک و عدم تحمل زیاد ARASمشخص می شوند . درونگرایان در سطح نسبتاً کم تحریک ،‌ به سطح انگیختگی بهینه می رسند از این رو از تحریک زیاد دوری می جویند . برونگرایان در سطح نسبتاً زیاد تحریک ، به سطح انگیختگی بهینه می رسند به همین دلیل تحرک شدید را می جویند . (دری بری وروت باری 1988)

مطالب زیر رابطه ی بین تحرک بیرونی و حالت لذت بخشی ما برای درونگرایان و برونگرایان و میانگرایان که جایی بین این 2 قرار دارند ، نشان می دهد . درونگرایان در سطح نسبتاً کم تحریک بیرونی به سطح بهینه می رسند (سطح بهینه I ) جمعیت متوسط در سطح ملایم تحریک به سطح بهینه می رسند (سطح بهینه P ) و برونگرایان در سطح زیاد تحریک به سطح بهینه می رسند (سطح E )

بررسی های روان فیزیولوژیکی و دارویی از نظر آیزنک در مورد انگیختگی ARAS برونگرایی حمایت می کند . درونگرایان در اغلب موقعیت ها ، اما نه همه آنها ،‌واکنش پذیری رسانش مغزی و پوستی بیشتری از برونگرایان نشان می دهند (گیل ،‌ 1973) مثلاً در یک آزمایش درونگرایان و برونگرایان در اتاق ضد صوتی قرار دارند در حالیکه آزمایشگر EEG آنها را ثبت می کند . برای به حداقل رساندن تحریک از آنها خواستند به میدان دیداری سیاهی نگاه کنند(گیل ،‌کولس و بلایدون 1969) درونگرایان در این موقعیت انگیختگی بیشتری از برونگرایان نشان دادند .

داروها نیز به صورت متفاوتی بر درونگرایان و برونگرایان اثر می گذارند . چون درونگرایان بصورت ذاتی از برونگرایان برانگیخته ترند ، کمتر تحت تأثیر دارو های مسکن و کندساز قرار می گیرند . درونگرایان بعد از مصرف داروی کندساز یعنی بعد از کاهش انگیختگی ، بهتر احساس و عمل می کنند . برونگرایان بعد از مصرف داروی محرک یعنی بعد از افزایش انگیختگی بهتر احساس و عمل می کنند .

بطور خلاصه تفاوتهای موجود در برونگرایان و درونگرایان از تفاوتهای فیزیولوژیکی در دستگاه فعال ساز سبکه ای صعودی ARAS ناشی می شود . برونگرایان بخاطر کم انگیخته بودن ARAS شان ، برای رسیدن به سطح انگیختگی بهینه ، به تحریک بیرونی قوی نیاز دارند . درونگرایان بخاطر بیش انگیخته بودن ARAS شان تحریک بیرونی باشدت کمتر را ترجیح می دهند . این تفاوتهای ژنیتیکی باعث می شوند که برونگرایان به دنبال فعالیتهای اجتماعی تحریک کننده باشند و درونگرایان به دنبال فرصتهایی برای رفتار بازداری شده و آرام . (دری برت وروت بارت / 1988)

رابطه تیپ شخصیت درونگرا، برونگرابرونگراتیپ شخصیت

تلافات زناشویی عامل خطرساز برای اختلالات روانی

جنگ در تمام دوران، جوامع بشری را تهدید کرده است هر جنگی زیانهایی دارد، زیانهای مالی قابل جبران هستند، اما زیانهای روانی مشکل جبران می شوند و از مهمترین عوارض جنگ هستند فردی که از جنگ بر می گردد باید خود را هم با خانواده وفق دهد و هم با اجتماع، اکثر این افراد در وفق دادن دچار مشکل می شوند و خود را در این میان غربیه می پندارند این افراد نه تنها خود

دسته بندی	روانشناسی و علوم تربیتی
فرمت فایل	doc
حجم فایل	135 کیلو بایت
تعداد صفحات فایل	134

دریافت فایل

فروشنده فایل

کد کاربری 8044

تمام فایل ها

. 1 بیان مسئله

جنگ در تمام دوران، جوامع بشری را تهدید کرده است. هر جنگی زیانهایی دارد، زیانهای مالی قابل جبران هستند، اما زیانهای روانی مشکل جبران می شوند و از مهمترین عوارض جنگ هستند. فردی که از جنگ بر می گردد باید خود را هم با خانواده وفق دهد و هم با اجتماع، اکثر این افراد در وفق دادن دچار مشکل می شوند و خود را در این میان غربیه می پندارند. این افراد نه تنها خود دچار مشکلات روانی فراوانی می شوند، بلکه خانواده ی آن ها نیز درگیر این قضیه می شوند، به خصوص همسران این افراد در معرض خطر بیشتری هستند و رضایت زناشویی این افراد کاهش پیدا می کند. بر طبق آمارها نرخ طلاق در این افراد دو برابرافراد عادی می باشد (هاشمی، 1385).

اگر اعضاء خانواده از سوی منابعی حمایت شوند، توانایی بیشتری برای کمک به فرد حادثه دیده دارند. رضایت زناشویی از موارد مهمی است که موجب سازگاری خانواده می شود. نظام خانواده باید نظام محکم و پایداری باشد. بهداشت خانواده یکی از مسائل مهمی است که در استحکام نظام خانواده نقش دارد.

اختلافات زناشویی عامل خطرساز برای اختلالات روانی مانند افسردگی، اعتیاد و ... می باشد. همچنین مشکلات ارتباطی در خانواده با بیماریهای جسمی نیز همبستگی دارد. افرادی که روابط رضایت بخش وحمایت کننده دارند، احتمال کمی وجود دارد که مبتلا به بیماری سختی شوند و اگر هم بیمار شوند سریعتر بهبود می یابند.

بعد از مرگ ناگهانی در خانواده مشکلات زناشویی و طلاق شدیدترین فشارهایی هستند که افراد تجربه می کنند (بلوم، آشرو وایت 1987 به نقل از طغیانی 1386).

با توجه به نقش رابطه ی زوجین بر سلامت جسم و روان آموزش شیوه های مختلف روان درمانی ضروری می باشد.

متأسفانه بیشتر پژوهشهای صورت گرفته توصیفی است و کمتر آموزشی است. با توجه به افزایش مشکلات زناشویی در همسران جانبازان لازم است به آن ها آموزشهایی داده شود تا با مشکلات خود مقابله کنند و تا حد امکان سبک زندگی خویش راتغییر دهند تا بتوانند علاوه بر بهبود خود به همسرانشان نیز کمک کنند.

تحقیقات نشان داده است که ‌خود دلگرم سازی[1] باعث می‌شود افراد بسیار با جرأت تر، بردبارتر و با اعتماد ‌به نفس بالاتری عمل کنند و نیز دارای رفتار دوستانه تری با دیگران بوده، احساس ثبات بیشتری نموده و همچنین بهتر قادر باشند با مسائل و مشکلات خود مقابله کنند. حال اگر این روش آموزشی بتواند این نتایج را در همسران جانبازان ایجاد کند، شاید بتواند بر رضایت زناشویی ونیز سلامت روانی آن ها تاثیر بگذارد. این تحقیق در صدد بررسی این احتمال می­باشد.

آدلر[2] بنیانگذار روانشناسی فردنگر[3] چهار نیاز اصلی را بیان می کند که عبارتند از:

نیاز به ارزشمندی، احساس قابلیت، نیاز به تعلق و دلگرم سازی.

دلگرم سازی آن چیزی است که باعث می شود دیگران احساس خوبی داشته باشند، عملکرد مؤثر داشته و برای مشکلات خود به شکلی موثرتر برنامه ریزی کنند، دارای اعتماد به نفس و حس رضایت باشند.

یکی از پیامدهای دلگرم سازی این است که شخص احساس تعلق می کند و از وقف خود برای بهزیستی جامعه احساس رضایت می کند. دلگرم سازی هم هدف شخصی وهم هدف اجتماعی دارد. آنچه مهم است داشتن نگرشهای مثبت نسبت به مسائل اطراف است. اما بسیاری از افراد این گونه نیستند و با احساس عدم کفایت و حقارت زندگی می کنند. آن ها معتقدند مفید نیستند. این یاس و دلسردی باید توسط افرادی در جهت افزایش دلگرم سازی،رضایت مندی و سلامت روانی و برآوردن نیازهای زندگی درمان شود. یکی از روشهای درمانی در مواجهه با این افراد روش آموزشی شوانکر است (باهلمن ودینتر[4]، 2001).

تئو و آنتینیو شوانکر[5] این برنامه ی آموزشی را بر اساس روانشناسی فردنگر آدلر در سال 1980 تهیه کردند. آن ها مفهوم دلگرم سازی را پرورش دادند و آن را از یک مفهوم تئوریک به صورت روش علمی و قابل اجرا در آوردند.

خانواده­های جانبازان با مشکلات عدیده ای مواجه هستند که در نتیجه به مشکلات عاطفی و زناشویی در آن ها منجر می شود.

حال این سئوال مطرح می­شود که آیا روش دلگرم سازی شوانکر قادر است باعث ارتقاء سلامت روانی و رضایت زناشویی همسران جانبازان شود؟!

2. 1 اهمیت و ضرورت تحقیق

خانواده یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی است و یک ارگانیسم زنده است. سلامت آن منوط به سلامت اعضای آن است. نقص یا تغییر در هر یک از اعضاء بر کل خانواده تاثیر گذار است.

مروری بر پژوهشهایی که در ایران صورت گرفته است، نشان می دهد که از سال 1370 تا کنون مشکلات جانبازان و خانواده های آن ها رو به افزایش است. با گذشت 28 سال از آغاز جنگ ایران و عراق هنوز جانبازان و خانواده های آنان با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم می کنند. با در نظر گرفتن مشکلات و آمارهای رو به افزایش این مشکلات، لزوم توجه جدی به این معضل احساس می شود. از سوی دیگر آموزشهای خانواده یکی از اولویتهای پژوهشی بنیاد جانبازان است که این پژوهش می تواند مورد استفاده آن ها و خانواده ی جانبازان قرار گیرد.

همچنین پژوهشهای بسیاری حمایت تجربی قابل توجهی را برای اثرمندی رویکردهای مختلف زوج درمانی در درمان ناهماهنگی های زناشویی فراهم می سازند.

از ضرورتهای این پژوهش می توان موارد ذیل را نام برد:

- ارتقاء بهداشت روانی خانواده های شاهد و ایثارگر

- کاهش اختلالات روانی در سطح جامعه

- پایین آوردن میزان طلاق و عوارض ناشی از آن در خانواده های جانبازان

- کوتاه مدت بودن رویکرد مورد پژوهش

و ...

3. 1 هدف تحقیق

هدف این پژوهش عبارت است از:

«تعیین میزان اثربخشی روش آموزش دلگرم سازی شوانکر بر سلامت روانی و رضایت زناشویی همسران جانبازان».

4. 1 فرضیه های تحقیق

فرضیه های اصلی:

1- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر رضایت زناشویی آن ها را افزایش می‌دهد.

2- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر سلامت روانی آن ها را افزایش می دهد.

فرضیه های فرعی:

1- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر علائم جسمانی آن ها را کاهش می دهد.

2- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر مشکلات خواب و اضطراب آن ها را کاهش می­دهد.

3- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر کارکردهای اجتماعی آن ها را افزایش می دهد.

4- آموزش همسران جانبازان با رویکرد شوانکر افسردگی آن ها را کاهش می دهد.

5. 1 تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی طرح

1. 5. 1 دلگرم سازی:

1. 1. 5. 1تعریف نظری: دلگرم سازی همه ی آن چیزی است که از یک فرد انسان دیگری با این مشخصات می سازد: احساس بهتر، کارکردهای مؤثرتر، غلبه مؤثرتر بر مشکلات،
اعتماد به نفس بالاتر، داشتن رغبت بیشتر برای مشارکت در امر سلامت دیگران و به طور کلی جامعه. فرد احساس می کند به قدر کافی انسان خوبی است و توسط دیگران پذیرفته شده است و همواره احساس می کند که: «من می توانم» (شوانکر، 1991).

2. 1. 5. 1تعریف عملیاتی: فرایندی است که با استفاده از جلسات آموزشی شوانکر طی 10 جلسه سعی در افزایش وتقویت آن داریم (به پیوست مراجعه شود).

2. 5. 1 سلامت روانی:

1. 2. 5. 1تعریف نظری: شامل شرایطی است که سطوح بالایی از نشانه های سلامت هیجانی (رضایت خاطر وشادی بالا)، پذیرش خود، رشد شخصی، هدفمندی در زندگی، تسلط بر محیط، حس تعلق وتعامل عاطفی را در برمی گیرد (کریمی زاده، 1384). مشخصه ی آن نداشتن اضطراب و نشانگان مختل کننده ی زندگی و ظرفیت ایجاد رابطه ی حسنه و رضایت بخش با دیگران وظرفیت مقابله ی مناسب با تنیدگیها و تناقضهای زندگی می باشد (کورسینی، 1999 به نقل از اسدی، 1382).

2. 2. 5. 1تعریف عملیاتی: نمره ای که فرد در آزمون سلامت عمومی GHQ کسب می‌کند.

3. 5. 1 رضایت زناشویی[6]:

1. 3. 5. 1 تعریف نظری: به اعتقاد هیلمن (1994) رضایت زناشویی به رویدادهای مثبت یا منفی کلی که زوجین درمورد رابطه شان احساس می کنند، اشاره دارد که این رویدادهای مثبت یا منفی را با عناوین مختلفی نظیر خشنودی رابطه، سازگاری رابطه و احساسات رابطه می نامند (هالفورد[7]، 1384 به نقل از هاشمی، 1385).

2. 3. 5. 1 تعریف عملیاتی: در این پژوهش رضایت زناشویی نمره­ای است که فرد درآزمون اینریچ[8] 47 سئوالی کسب می کند.

4. 5. 1جانباز:

1. 4. 5. 1 تعریف نظری: جانباز یعنی کسی که جان خود را فدا می کند یا کسی که جان خویش را در معرض خطر می اندازد (معین، 1375).

2. 4. 5. 1 تعریف عملیاتی: به فردی اطلاق می شود که در طول مدت جنگ (یا دوران انقلاب) به علت حضور در یکی از مناطق جنگی یا سایر مناطق، توسط یکی از انواع سلاحهای جنگی یا ضربات وارده دچار مجروحیت شده باشد. جانبازان بسته به عامل مجروحیت یا ناحیه ی مجروحیت به گروههای زیر تقسیم می شوند:

- جانبازان مصدوم شیمیایی که به وسیله ی گازهای شیمیایی دچار مصدومیت شده اند.

- جانبازان عصبی روانی که به علل مختلف از جمله موج انفجار سلاحهای مخرب،
شکنجه­های جسمی و روحی، مشاهده ی حوادث ناگوار و ضربه زننده، تحمل فشارهای شدید و ... به انواع مختلف اختلالات روانی مبتلا شده اند.

- جانبازان ضایعه ی نخاعی که از ناحیه ی نخاع شوکی به طور کامل یا نسبی آسیب
دیده اند.

- جانبازان با نقایص یا با ترکیبی از آسیبها و صدمات جسمی و روحی.

5. 5. 1 همسر جانباز:

به زنی گفته می شود که همسر شخص جانباز بوده و در کنار وی دارای زندگی مشترک باشد.

1. 2مبانی نظری رویکرد آدلر

آدلر یک روانشناس فردنگر است که معتقد است وراثت و محیط عوامل جبری زندگی نیستند و این دو تنها چارچوبی را فراهم می کنند که فرد با خلاقیت خود به آن ها پاسخ می دهد.

شهرت آدلر بیشتر به دلایل زیر است:

1- عقده­ی حقارت 2-تاکید او برکیفیت محیط خانواده و روابط اجتماعی فرد

3- مفهوم علاقه­ی اجتماعی[9] 4- مفهوم تعرض مردانه (نرنیه نمایی)[10]

5- تاکید بر خود آگاهی انسان 6- من خلاق و.....

زندگی از نظر آدلر، شدن است نه بودن. او جبرگرا نیست و از دیدگاه او انسان به شیوه­ی خاص خود به زندگی معنی و مفهوم می بخشد. از نظر او هر فرد، موجودی اجتماعی است نه زیستی.

نظریه­ی آدلر از عناوین کلی زیر تشکیل شده است:

1- هدف گرایی تخیلی[11]

2- تلاش برای توفق و برتری[12] یا کمال[13]

3- احساس حقارت[14] و مکانیزم جبران [15]

4- علاقه­ی اجتماعی

5- سبک زندگی[16]

6- من یا خود خلاق

آدلرگراها روان درمانی را شامل 4 مرحله می دانند:

1- ایجاد ارتباط: درمانگران آدلری برای ایجاد رابطه­ی خوب در مقابل هم می نشینند و صندلی های خود را در یک سطح قرار می دهند. آن ها به بیمار می فهمانند مسئول اعمال خودش است و مشکلاتش به خاطر ادراکهای غلط است، بیمار هم سعی می کند ادراک‌هایش را تغییر دهد. مصاحبه و ارتباط براساس علائق و احترام متقابل و مشارکت در کشف و درک چیزها در ارتباط مطرح می شود. از لحظه ای که بیمار وارد می شود، حالتها و نشستن او و بیانش همه به شناخت درمانگر کمک می کند.

2-ارزیابی سبک زندگی فرد: در اینجا بررسی خاطرات اولیه و منظومه ی خانواده ی فرد ضروری است. در درمان باید هدفها خوب تنظیم شود و گرنه امکان پیشروی را از بین می برد. درمانگر باید سبک زندگی بیمار را بشناسد و علاوه برآن چگونگی تاثیر سبک زندگی بر کارکرد موجود بیمار را با توجه به تکالیف زندگی ببیند.

3- تعبیر و تفسیر و ازدیاد بینش: درک متقابل در مورد باورها، انگیزه ها و جهت گیریهای مراجع.

4- بازجهت دهی و بازآموزی: برای تسهیل آن می توان علاقه­ی اجتماعی و دلگرم سازی را تقویت کرد. جهت گیری برای تقویت قابلیتها و استعدادهای مثبت زندگی است. ما باورهای غلط را یا خودمان ساختیم و یا از دیگران یاد گرفتیم. در اینجا روشهایی را یاد می گیریم تا خود و دیگران را بشناسیم و در نتیجه فردی امیدوار، خوش بین و با اعتماد به نفس شویم.

به طور خلاصه درمان و فرایند تربیتی آدلر هدفهای زیر را دنبال می کند:

1- پروراندن علاقه­ی اجتماعی

2- کاهش احساس کهتری، غلبه بر ناامیدی، تشخیص و استفاده از منابع درونی

3- تغییر سبک زندگی یعنی ادراکها و هدفها. هدف درمان تبدیل اشتباههای بزرگ به اشتباههای کوچک است.

4- تغییر ارزشها یا انگیزه های غلط

5- دلگرم سازی به افراد برای درک برابری انسانها

6- کمک به فرد تا به انسانی مشارکت جو تبدیل شود. این بیماران در نهایت امیدوار،
خوش بین و دارای اعتماد و شهامت می شوند (علیزاده، 1383).

از مفاهیم دیگر نظام آدلر می توان رویاها، خاطرات اولیه، ترتیب تولد و دلگرم سازی را نام برد .

1. 1. 2 دلگرم سازی

برای این اصطلاح ترجمه های مختلفی وجود دارد: تهییج، دلگرمی، شجاعت دهی،
جرأت بخشی، قوت قلب و انگیزه دهی.

براساس اصول روانشناسی فرد نگر، هدفهای آموزشی دلگرم سازی عبارت است از:

افزایش احترام به خود، اعتماد به نفس و مهارتهای اجتماعی. دلگرم سازی، اعتماد به نفس و احساس فرد را نسبت به خودش تقویت و بهبود می بخشد و این کلید توسعه و تحول فردی است. بر اثر دلگرم سازی، فرد احساس تعلق و رغبت بیشتر و سودمندی برای جامعه می کند. اغلب دارای اهداف اجتماعی است و بیش از مثبت بودن صرف است و فقط انکار و سرکوبی ابعاد منفی زندگی نیست. دلگرم سازی توجه توامان به ابعاد مثبت و منفی زندگی است.

ناکامل بودن بخشی از وجود انسان است و این امر شرم آوری نیست. وقتی فرد برای غلبه به نقصهایش تلاش می کند و می خواهد کامل باشد به خودی خود چیز بدی نیست. ولی وقتی این نگرش تبدیل به این شود که فرد تنها زمانی انسان خوب است که کامل باشد و کارهایش بدون نقص باشد اثرات نامطلوبی دارد و منجر به احساس حقارت می شود. بنابراین آنچه ضروری است«شهامت ناکامل بودن»[17] است. رشد و تحول فرد قویاً با اشتباه کردن و آموختن از خطاها مرتبط است و این ها تجارب ارزشمندی هستند. امروزه مردم به جای تاکید بر نقاط قوت همدیگر بر روی ضعفها و خطاهای هم تاکید می کنند و فکر می کنند این باعث بهتر عمل کردن دیگران است در حالی که این اشتباه است، بسیاری از مردم در طول زندگی با دلگرم سازی روبرو نمی شوند و زندگی شان پر از احساس حقارت است و آن را به شغل، ازدواج، روابط دوستانه، محل کار و به طور کلی به تمام زندگی شان تسری می دهند.

آن ها متقاعد شده اند که به اندازه­ی کافی افراد خوبی نیستند وتنها زمانی خوبند که از خواهر و برادر خود بهتر، باهوش تر، لاغرترو.... باشند. آن ها معتقدند به چیزی تعلق ندارند. این یاس ودلسردی باید به وسیله­ی دلگرم کردن آن ها از بین برود تا آن ها زندگی سالم تری داشته باشند.

برای دلگرم سازی می توان به 10 مهارت اشاره کرد:

1- اظهار علاقه به دیگران

2- گوش دادن فعالانه و با دقت و توجه کامل

3- نشان دادن اشتیاق

4- شکیبایی و صبور بودن

5- به کاربردن لحنی دوستانه هنگام صحبت

6- نشان دادن حالات دوستانه در چهره

7- استفاده از قالب بندی مثبت برای مشاهده و ارزیابی رفتار

8- شناسایی تلاشها و پیشرفتهای دیگران

9- به کاربردن تماسهای بدنی و لمسی (مانند قراردادن بازو روی شانه ی دیگری برای ابراز حمایت)

10-قاطع بودن واظهار وجود کردن ( باهلمن ودینتر،2001).

آدلری ها دلگرم سازی را به منزله­ی مثلثی با سه ضلع نابرابر می دانند، این سه ضلع عبارتند از: روابط اجتماعی، آموزش و درمان و انسان را در این سه حوزه دلگرم می­کنند. آن ها معتقدند هر چه بیشتر دیگران را دلگرم سازیم، خودمان نیز بیشتر احساس دلگرمی خواهیم کرد، چرا که با کمک به دیگران برای بهتر شدن، خود نیز احساس بهتری خواهیم داشت (موزاک و میانیاچی،1999 به نقل از هاشمی، 1385). همان طور که گیاه به آب و خاک نیاز دارد ما هم به دلگرم شدن توسط دیگران نیازمندیم.

گفته شد که از دیدگاه آدلر گراها فرد بیمار دلسرد و مأیوس است، برای این که این دلسردی از بین برود باید از دلگرم سازی در روند درمان استفاده کرد. فرد دلگرم کننده استعدادهای دیگران را کشف می­کند و سپس آن ها را منعکس می­کند. در رابطه­ی درمانی پیش بینی موفقیّت نقش مهمی دارد. آدلرگراها به تحلیل مشکل بسنده نمی کنند، بلکه استعدادها وتوانایی بیمار را به او پسخوراند می­دهند. در رابطه­ی درمان تلاش می‌کنند فرد به خود و توانایی هایش اعتماد کند وتوانایی هایش را به کار گیرد و عزت نفس و احساس ارزش درونی اش افزایش پیدا کند. باید به جای ناتوانی ها و نقصها به فرد کمک کنیم برتوانایی ها وداشته هایش تاکید داشته باشد و به رغم موانعی که در راهش وجود دارد به سمت جلو حرکت کند. در این روش به فرد کمک می­شود تا در سبک زندگی اش تغییر ایجاد کند و به بهبود روابط خود و دیگران کمک کند.

در این روش حتی اگر فرد احساس می کند که نمی تواند موفق شود، درمانگر باید او را دلگرم سازد که او می­تواند نگرش هایش را تغییر دهد و پیشرفتش امکان پذیر است. این فرآیند در سراسر درمان ادامه دارد. به فرد آموزش داده می‌شود نیمه­ی پرلیوان را ببیند. از دیگر راهها برای دلگرمی تلاش برای برنامه ای است که فرد از آن می ترسیده یا نمی داند که در آن قرار دارد. عدم دلگرمی در افراد باعث فقدان اعتماد و بدبینی می‌شود. افراد دلگرم افرادی پذیرا و با مسئولیت هستند.

مهمترین منبع دلگرم سازی برای هر فرد، خانواده است ،اگر افراد خانواده دلگرم باشند، کودکان آن ها نیز به همین طریق رشد پیدا می‌کنند و نکات مثبت دیگران را بیشتر می بینند و به دیگران عشق می ورزند و برعکس در خانواده هایی که عدم دلگرمی در آن ها موج می زند، افراد خانواده هم همین گونه رشد می کنند و به دنبال عیب جویی در خود و دیگران هستند. همکاری، ارتباط، قدردانی و سپاس و... از ویژگیهای خانواده‌های دلگرم است . پیامهای مأیوس کننده در این خانواده ها بسیار کم شنیده می‌شود.

1. 1. 1. 2 رفتارهای دلگرم زدا در خانواده

اکستاین رفتارهای بارز عدم دلگرم سازی در خانواده را به 4 دسته تقسیم می‌کند:

1-اثر مداد قرمز

اعضای خانواده مدام همدیگر را به خاطر خطاها سرزنش می‌کنند و فرد خاطی مدام درگیر این سرزنشهاست و نمی تواند به جنبه های مثبت زندگی توجه کند(فتحی،1386).

2-اثر طرح عمودی در مقابل طرح افقی

طرح افقی دلگرم کننده است ولی طرح عمودی عدم دلگرمی را در بر می‌گیرد. در طرح افقی تساوی و پذیرش همه­ی اعضای خانواده و رعایت شأن اعضا مطرح است. در طرح عمودی خود خواهی بسیار بارز است. با برچسبهای برتر وکهتر، نگرش مذهبی، نژادی و جنسیتی در طرح عمودی روبرو می­شویم.

3-کمال گرایی افراطی

تصور عدم اشتباه در یک خانواده­ی موفق منجر به بروز سرزنشهای دائمی و تلاش برای کشف نقاط ضعف همدیگر می‌شود.

4-چسبیدن به الگوهای کهنه

کودکان در زندگی رویدادهای فراوانی را مشاهده می‌کنند و نتایجش را به موقعیتهای مشابه تعمیم می دهند. بعضی از این تعمیم ها نادرست است، ولی طبق عادت سالیان سال ادامه
می یابد و فرد طی سالها هیچ گونه تغییر مثبت و پیشرفتی نمی کند.

علاوه بر رفتارهای خانواده، شیوه های تربیتی والدین هم می‌تواند عدم دلگرمی را برای بچه ها بوجود بیاورد. والدین خود کامه­ی مستبد، والدین سهل گیر و والدین طرد کننده با رفتارهای خود دلگرمی را در بچه هایشان از بین می‌برند.

والدین مستبد و خودکامه با کنترل بیش از حد بر انضباط، پیروی بی چون و چرا از مقررات و تنبیه سخت تاکید می‌کنند. کودکان این والدین معمولاً زودرنج و بی تابند و اثری از
اعتماد به نفس در این کودکان دیده نمی شود.

والدین سهل گیر با آزاد گذاشتن فراوان کودک، کودکانی خودخواه، پرتوقع، خواهان توجه و محبت دیگران بار می آورند. کودکان آن ها در برابر برآورده نشدن خواسته ها بی‌صبر و پرخاشگر هستند و دچار بی تابی و اندوه می شوند. این ها هم از عدم اعتماد به نفس رنج
می برند.

والدین طرد کننده گاه با بی توجهی و گاه با خصم با کودکان خود برخورد می کنند. عدم احساس امنیت و نگرانی و پریشانی و رفتارهای ضد اجتماعی از ویژگی های این کودکان است. هیچ یک از این سه دسته والدین دلگرمی را در بچه های خود ایجاد نمی کنند.

برخلاف این سه دسته، والدین دلگرم کننده نه کنترل افراطی دارند و نه سهل گیری افراطی. مدیریت توأم با احترام در این خانواده وجود دارد. والدین، کودکانی با مسئولیت، راستگو، رک و قابل اعتماد پرورش می دهند. این کودکان از اموال خود و دیگران به خوبی نگهداری می کنند و دارای اعتماد به نفس و دلگرمی هستند (احدی وبنی جمالی،1383).

2. 1. 1. 2 خود دلگرم سازی

همان طور که دلگرم کردن دیگران مهم است، دلگرم ساختن خود نیز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. برای دلگرم ساختن دیگران ابتدا باید به دلگرمی خود بپردازیم. باید خودمان و تلاشهایمان را باور داشته باشیم و برای آن ها ارزش قائل باشیم. ایمان و اعتماد به خود تنها راه تغییر است. تا این حس را در خود به وجود نیاوریم نمی توانیم به دیگران یاد دهیم.

مک کی برای خود دلگرم سازی 6 گام را بیان کرده است:

گام اول: پذیرش خود: با پذیرش خود متوجه می شویم که می‌توانیم از این که هستیم بهتر باشیم.

گام دوم: توجه به کارهای مثبت خود

گام سوم: قدردانی از خود به خاطر تلاشهایمان

گام چهارم: استفاده از شوخی طبعی برای دلگرمی خود

گام پنجم: ایمان به خود و توانایی های خودمان

گام ششم: ارتباط با افراد دیگری خارج از خانواده ( مک کی،2004 به نقل از هاشمی،1385).

3. 1. 1. 2 آموزش دلگرم سازی شوانکر

تئو و آنتینیو شوانکر بر اساس اصول روانشناسی فرد نگر در اواخر دهه 1980 برنامه آموزشی خود را توسعه دادند. آن ها در طی سالها تجربه اندوزی در کار با گروهها و افراد مختلف دریافتند که دلگرم سازی پایه­ی هر فرآیند تحولی است و در کمک ها و درمانهای روانشناختی از اثرگذاری بالایی برخوردار است. بنابراین آن ها این مفهوم را توسعه دادند و مفاهیم نظری را به روشهای علمی و تجربی تبدیل کردند. مفهوم آموزش دلگرم سازی شوانکر توسط مربیان دلگرم سازی که به مدت دو سال در انستیتوی آدلر- دریکارس واقع در زانترباخ آلمان آموزش دیده اند، توسعه یافته است. دوره­ی آموزشی مربیان شامل 5 آخر هفته بود که دروسی به آن ها تدریس می شد و مورد تمرین قرار می‌گرفت. علاوه بر این مبانی روانشناسی فردنگر نیز به
آ‌ن ها آموزش داده می شد. همچنین به شرکت کنندگان تکالیفی برای خانه ارائه می شد. این تکالیف شامل دو بخش بود: بخش اول آموزش دادن به گروهی از افراد است. بخش دوم تمرین 10 مهارت دلگرم سازی که در صفحات قبل توضیح داده شده بود. هر دو هفته یک بار، یک شرکت کننده، یکی از 10 مهارت را انتخاب می‌کند و سعی می‌کند در تمرینهایش آن را به صورت آگاهانه بیشتر از دیگر مهارتها انجام دهد و درباره­ی نتایج تجربیاتش گزارش کوتاهی بنویسد. علاوه بر این دوره در طول 2 سال، افراد آموزش دیده برای مدت 4 هفته
(هریک ترم) در گروههای آموزشی پیشرفته توسط شوانکر شرکت می کنند.

امروزه این برنامه در آلمان، اتریش و هلند تدریس و مورد استفاده قرار می گیرد. آموزش دلگرم سازی برای زوجین، والدین و افراد شاغل در بخشهای آموزشی و تربیتی کاربرد دارد. در طی این آموزشها به این نتیجه می رسند که آ‌موزشها کاملاً در دسترس و ساده است و به راحتی یاد گرفته می‌شود.

در مباحث نظری، آموزش دلگرم سازی به افزایش شهامت منجر خواهد شد و بیشتر از همه باعث جرأت برای ناکامل بودن است. دلگرم سازی بیشتر به احساس کفایت بالاتر منجر
می شود و به فرد کمک می‌کند تا راههای موثری برای مقابله با مشکلات و کاهش تنشهای جسمانی و شکایات روانشناختی بیابد. علاوه بر آثار فردی ، افزایش جرأت و بهبود روابط و افزایش تعامل‌ها از دیگر آثار این آموزش است.

آموزش شوانکر شامل 10 ملاقات هفتگی است. هر جلسه در حدود 1 ساعت و نیم و متشکل از حداقل 4 الی 5 و حداکثر 10 نفر است. هدف آموزش، آموزش دلگرم سازی به خود و دیگران است. در ابتدا عمدتاً به دلگرم سازی خویشتن و سپس دلگرم سازی دیگران تأکید
می شود. هریک از جلسات مطابق یک ساختار معین که «مدل گامهای 6 گانه[18]» نامیده می­شود، سازماندهی شده است. گام اول آرام سازی است، گام دوم بازخوردی از مطالب جلسه ی قبل، گام سوم دادن اطلاعات در مورد موضوع جلسه، گام چهارم ارائه­ی یک تمرین، گام پنجم ارائه تمرین برای خانه و گام ششم تمرین آرام سازی دوباره است. در هر جلسه این 6 گام تکرار می شود. محتوای هر 10 جلسه در پیوست الف به تفصیل ارائه شده است.

این آموزش برای کاربردهای کلینیکی و افراد کاملاً بیمار هدف سازی نشده است. در واقع این آموزش برای افرادی است که در جامعه کم یا زیاد کارکرد اجتماعی دارند. با این حال یک مشاور می تواند از این آموزش برای درمانهای بالینی استفاده کند. هنگامی که عدم وجود دلگرمی، اساس و منبع تردیدها، افسردگی و اشکال دیگر رفتارهای زیان بار است،
دلگرم سازی می­تواند ترمیم کننده­ی این رنج ها باشد. همچنین یک مورد دیگر برای استفاده درمانی از این روش در مورد مراجعانی است که درمانهای بالینی خود را با موفقیت به پایان برده باشند. آموزش دلگرم سازی اگر بخواهد برای کودکان استفاده شود بدین شکل که گفته شد، مناسب نیست و باید کمی تغییر شکل داد. تورک[19] (1990) یک برنامه ی«کودکان با دلگرمی[20]» برای کودکان دبستانی شکل داد و دید روابط دوستانه­تر میان کودکان با هم و با معلمانشان شکل گرفته است. مطابق تمام گفتارهایی که گفته شد، این آموزش برای پیشگیری طراحی شده است. با اشاعه­ی فلسفه ای که در پس این آموزش است نتایج مهمی حاصل
می­شود که کوشش مثبتی برای سلامت عمومی است (شوانکر، 1991 به نقل از باهلمن ودینتر،2001).

2. 2 خانواده

خانواده یکی از اصلی‏ترین رکن‏های جامعه است. دستیابی به جامعه­ی سالم در گرو سلامت خانواده است و سلامت خانواده مشروط به سلامت روانی افراد و داشتن رابطه‏های مطلوب با یکدیگر است. سالم ‏سازی اعضاء خانواده، اثرهای مثبتی را در جامعه به دنبال دارد. همسرگزینی از نخستین تعهدهای عاطفی و قانونی افراد و از تصمیم‏های مهم زندگی است.

با وجود پیامدهای مثبت ازدواج، شواهد گویای آن است که زوج‏ها برای برقراری و حفظ روابط صمیمی به مشکلات شدید گرفتارند و در بیشتر اوقات به کمک متخصصی نیازمندند (پورعابدینی نائینی و منشئی، 1380).

ازدواج نخستین پیمان عاطفی و قانونی در زندگی است و گزینش همسر یکی از مهمترین تصمیمات ما در زندگی است. ازدواج نشانه­ی بالیدگی و پیشرفت شخصی است و قراردادی رسمی برای پذیرش یک تعهد متقابل جهت زندگی خانوادگی است. ازدواج یک نیاز فطری و ضرورت حیات اجتماعی و بستر آرامش و رشد و شکوفایی وجود انسان است.

مهم‏تر از تشکیل خانواده، داشتن خانواده‏ای سالم است. انتقال فرهنگ و تمدن از طریق خانواده است. خانواده اولین نظام اجتماعی است که فرد در آن زندگی می‏کند و یکی از مهم‏ترین نهادهای مؤثر در تربیت و رفتار انسان و تکیه‏گاه و کانون تسکین فشارهای روانی و راهگشای رشد و شکوفایی است. تمدن انسانی از دل خانواده سر برمی‏آورد. خانواده نه تنها در رشد تک تک اعضاء مؤثر است، بلکه می‏تواند جامعه را سالم بسازد، چون کوچکترین جزء اجتماع است و هنگامی‏که اجزاء سالم باشد، کل جامعه هم سالم می‏‏شود. خانواده پایه‏گذار شخصیت و ارزش‏های فرد است و در تعیین سرنوشت فرد نقش مهمی دارد. سلامت روانی به سلامت عاطفی انسان وابسته است و سلامت عاطفی هم از طریق خانواده فراهم می‏شود. در خانواده‏ای که عشق و علاقه به اندازه ی کافی تبادل می‏شود، سلامت روانی هم تا حد زیادی تأمین می‏شود (کمالی‏نسب، 1385).

رکن اصلی خانواده، زندگی مشترک زناشویی است و رابطه­ی سالم زناشویی امکان رشد را برای فرزندان فراهم می‏کند. زن در نقش همسر ایجاد کننده­ی خانه‏ای گرم و با محبت و مرد به عنوان شوهر مستحکم‏کننده­ی پایه‏های اجتماعی و اقتصادی است. می‏توان گفت ریشه­ی مشکلات روانی، خانواده است. آمارها نشان می‏دهد با گذشت زمان مشکلات خانواده‏ها و آمار طلاق رو به افزایش است. کاهش و فقدان رضایت زناشویی یکی از مهمترین علل مراجعه ی زوج‏ها به مشاوران و درمانگران خانواده است. اگر روابط زناشویی سست باشد، پایه‏های خانواده هم لرزان و ضعیف می‏شود. زوجی که خودشان مشکل دارند، سخت است که والدین خوبی باشند.

رابطه­ی زناشویی باید بر اساس اطمینان و احترام باشد. شکست‏ها در زندگی در اغلب موارد به دلیل نداشتن اطلاعات کافی و برنامه­ی عملی برای تغییر است. اداره­ی زندگی نیازمند دانش کافی است و باید آن را در جایی آموخت. آموزش خانواده در دنیای امروز ضروری است و می‏تواند علاوه بر بهبود زندگی، بسیاری از مشکلات را پیشگیری کند. برای داشتن روابط خوب باید مدام تلاش کرد.

بی‏شک هر انسانی دوست دارد در زندگی زناشویی‏اش خوشبخت باشد. هرچقدر هم زوجین از هم راضی باشند، ممکن است با هم اختلاف نظر پیدا کنند. برای شاد بودن باید راه
‏حل و فصل اختلاف نظرها را پیدا کرد.

یکی از دلایل عدم حل مشکل زوجین، ندانستن مشکلشان است. بهترین راه این است که به جای راه حل کمک کنیم مشکلشان را بشناسند.

جکوبسون[21] و مارگولین[22] (1979) روند مشکل‏گشایی را به دو ‏مرحله متمایز تقسیم کردند:

الف) شناسایی مشکل ب ) حل ‏مشکل

هریک از این دو مرحله را به زیرمرحله‏هایی می‏توان تقسیم کرد:

الف) شناسایی مشکل شامل سه مرحله است:

1. انتخاب زمان و مکانی مناسب برای مشکل‏گشایی

2. ثبت موارد اساسی مطرح شده در جلسه‏های مشکل‏گشایی

3. بهره‏مندی از صراحت در تعریف مشکل

ب ) حل مشکل شامل شش مرحله است:

1. پذیرش مشکل و اقدام برای دستیابی به راه حل

2. وضوح هدف

3. ملاحظه‏ی فراگیرترین راه‏حل‏های ممکن

4. انتخاب یک راه‏حل همراه با سازش فکری

5. آزمودن راه‏حل، گردآوری داده‏ها و ارزیابی پیامد کار

6. اصلاح، بازنگری و مذاکره‏ی مجدد در روابط (برنشتاین[23] و برنشتاین[24]، 1380).

روابط ضعیف والدین تأثیر مستقیمی بر روی فرزندان دارد. فرزندانی که احساس می‏کنند والدین آن‏ها روابط خوبی با هم دارند احساس شادمانی می‏کنند. برعکس، والدینی که دائم سرگرم مشکلات خویش هستند، این تصور را در فرزندان خود بوجود می‏آورند که والدین علاقه‏ای به آن‏ها ندارند. هرچه درگیری زناشویی شدت یابد، حلقه­ی روابط بد خانوادگی هم رشد پیدا می‏کند و در این‏جا یک فرآیند «دور باطل[25]» شکل می‏گیرد (هارلوک، 1975 به نقل از برجعلی، 1378).

در اختلافات و ناسازگاری‏های زناشویی عوامل درون فردی و بین فردی نقش دارند. عوامل بین فردی شامل: کاهش منفعت‏های هیجانی از ازدواج، ارتباط نامناسب بین زوجین، عدم تعامل بین زوجین، عدم توافق درباره ی نقش‏ها، نبود صمیمیت (جنسی، هیجانی، هوشی، معنوی و ...)، عدم توافق در انتظارات، عقاید و استانداردها، ناهمسویی تبادلات اجتماعی و اهداف متناقض، می‏شود. عوامل درون فردی شامل منفی‏نگری، عدم توانایی جهت اصلاح و یا حل مشکل، کاهش عفو، بخشش و توافق، کناره‏گیری و عقب‏نشینی، سطح بالای خشونت و سطح پایین رفتارهای حمایتی می‏شود (حیاتی، 1386).

خانواده درمانی کمک می‏کند زوجین از رفتار ضعیف خودآگاهی پیدا کنند. با این‏که جامعه­ی سالم در گرو خانواده­ی سالم است، به دلایل متعددی چون گذر از سنت به مدرنیته، تغییر نظام خانواده‏ها، سست شدن روابط عاطفی، کارآمد نبودن الگوهای ارتباطی و کنترلی والدین، افزایش طلاق، مهاجرت، فشارهای شغلی و اجتماعی و ... مشکلات خانوادگی و زناشویی افزایش یافته است. این عوامل در سطح کلان موجب شده‏اند خانواده یک نظام هدفمند نباشد. در چنین شرایطی، حضور و مداخله­ی متخصصی که در زمینه­ی حل تعارض‏های زناشویی آگاه باشد، اجتناب‏ناپذیر است (کیمیایی و باقریان‏نژاد، 1384).

3. 2 رضایت زناشویی

رضایت زناشویی احساس لذت و خشنودی و رضایت در تمام جنبه‏های روابط زناشویی است. رضایت زناشویی حالتی از رضایت و خشنودی است که از جنبه­ی درون فردی، تجارب ذهنی خوشایند و از جنبه­ی میان فردی، هماهنگی میان انتظارات یک طرف با رفتارهای طرف مقابل است که در زمینه‏های گوناگون چون سبک زندگی، ارتباط، رابطه­ی جنسی، درآمد، تصمیم‏گیری، وقت آزاد یا دوستان وجود دارد (نظری، 1385 به نقل از محمدزاده، 1387).

1. 3. 2 عوامل مؤثر بر رضایت زناشویی

یکی از عوامل مهم رضایت زناشویی، ارتباط صمیمانه بین زوجین است و برای داشتن این ارتباط صمیمانه باید در افکار هم شریک باشیم، به همدیگر بازخوردهای مثبت بدهیم و از همدیگر قدردانی کنیم.

پذیرا بودن، ایمان و اعتماد به همدیگر، شناخت نقاط مثبت همدیگر، صبور بودن، اظهار
علاقه کردن، شناسایی تلاش‏های همدیگر و ... (همگی از مهارت‏های دلگرم‏سازی است که به تفصیل ارائه شد) از عوامل مؤثر بر رضایت زناشویی است.

هاشمی (1385) با مروری بر پژوهش‏های صورت گرفته 30 عامل را به عنوان عوامل مؤثر بر رضایت زناشویی نام برده است:

1. سلامت جسمانی و روانی

1. ویژگی‏های شخصیتی
2. باورها و انتظارات
3. فعالیت‏های مشترک
4. گفتگو و مصاحبت
5. رابطه­ی جنسی
6. امنیت
7. داشتن فرزند
8. نقش‏های جنسیتی
9. حمایت متقابل
10. ابراز محبت
11. جذابیت جسمی
12. جذابیت اندیشمندانه
13. خودشکوفایی
14. اعتماد
15. قدردانی
16. تنوع
17. ایده‏آل‏های مشترک
18. تعهد
19. روابط قبلی
20. نحوه آشنایی با همسر
21. سن ازدواج
22. طول مدت ازدواج
23. همگنی
24. سطح تحصیلات
25. سبک دلبستگی
26. روابط قبلی و فعلی با خانواده‏های پدری
27. مهارت‏های ارتباطی
28. عوامل فرهنگی و اجتماعی
29. مرزها

2. 3. 2 بررسی نظریه‏های موجود در رابطه با رضایتمندی زناشویی

تقریباً تمام کسانی که ازدواج می‏کنند در ابتدای زندگی سطح بالایی از رضایت زناشویی را نشان می‏دهند. اما در بسیاری از زوجین به مرور زمان رضایت زناشویی کاهش پیدا می‏کند. نیمی از مشکلات وخیم، در سال اول زندگی بروز پیدا می‏کند (لازول، 1985 به نقل از حاجی علیان، 1384). در سال اول ریسک طلاق بالا است. در مورد رضایتمندی زناشویی، محققان این رشته، نظریه‏های مختلفی دارند که در ادامه به برخی از آن‏ها اشاره می‏شود. هرکدام از این نظریه‏ها به ازدواج و زندگی مشترک از یک منظر نگاه می‏کنند.

1. 2. 3. 2 نظریه­ی چرخه زندگی زناشویی[26]

چرخه ی زندگی زناشویی به 6 مرحله­ی کلی تقسیم می‏شود:

1. جوان مستقل

2. برقراری پیوندهای خانوادگی از طریق ازدواج

3. خانواده و کودکان نوباوه

4. خانواده دارای نوجوان

5. رفتن و جدا شدن فرزندان

6. خانواده در مراحل بعدی زندگی (پدر بزرگ و مادربزرگ شدن) (مک گولدریک و کارتر، 1982 به نقل از بارکر، 1382).

در ازدواج دوره‏های خاصی وجود دارد که سطح رضایتمندی، پایین‏تر یا بالاتر از سایر دوره‏هاست. در سال‏های اولیه ازدواج، متخصصین معتقدند مخاطره‏آمیزترین مرحله است و اکثراً بالاترین سطح رضایت زناشویی را دارند. اغلب بررسی‏ها نشان می‏دهد، یک تا سه ماه پس از تولد نوزاد، رضایت زناشویی کاهش پیدا می‏کند. پس از استقلال فرزندان تنش‏ها کاهش پیدا می‏کند. در دوره ی نوجوانی بچه‏ها، زوجین تنش‏های این دوره را تجربه می‏کنند. در مرحله­ی جدا شدن فرزندان، رضایت زناشویی نسبتاً بهبود پیدا می‏کند. در مرحله­ی آخر اکثر زوجین دریافته‏اند که چگونه می‏توانند همسران خوبی باشند.

2. 2. 3. 2 نظریه‏های طبقه‏بندی ازدواج‏های بادوام

در این نظریه 5 مدل از روابط مشخص گردیده است:

1. مدل فقدان و کم‏تحرکی حیات و زندگی[27]

هرچند اشتیاق و علاقه­ی سال‏های اولیه­ی زندگی کم شده است، اما طرفین علاقه‏مند به ترک رابطه نیستند.

2. مدل خوگرفته با تعارض[28]

با این‏‏که جنگ و جدال برایشان لذت‏بخش نیست ولی به خوبی آن را تحمل می‏کنند.

3. مدل همخوانی منفعلانه[29]

سازش راحت و بی‏دردسر، زوجین مانند روابط با دیگران به راحتی با یکدیگر جور می‏شوند.

4. مدل کلی[30]

همیشه در کنار هم هستند و علایق متقابل شدید دارند.

5. مدل حیات- زندگی[31]

هرچند به هم وابسته‏اند ولی همدیگر را محدود نمی‏کنند و فرصت بیشتری برای رشد به یکدیگر می‏دهند (کوبر[32] و هاروف[33]، 1992 به نقل از البرز، 1386).

3. 2. 3. 2 نظریه‏ی مبادله­ی اجتماعی نای[34]

مبتنی بر یک مدل اقتصادی از رفتار انسانی است. در این نظریه روابط با پاداش بیشتر و هزینه‏های کمتر، رضایت و دوام بیشتری را به دنبال دارد. هرکس منابع شخصی مانند پول، دانش، استعداد، عاطفه و ... دارد که به عنوان پاداش استفاده می‏کند، این منابع منبع قدرت در تصمیم‏گیری زوجین است. اکثر درمان‏های موفق زناشویی بر حداکثرسازی جنبه‏های پاداش‏دهنده ی روابط و به حداقل رساندن موانع تأکید می‏کند (لاسول و لاسول[35]، 2000 به نقل از البرز، 1386).

4. 2. 3. 2 نظریه­ی‏ عقلانی- هیجانی الیس

این نظریه معتقد است اختلافات زناشویی به خاطر اظهارنظر و عقیده‏ای است که زن و شوهر دارند. افراد در این رویکرد مورد اصلی اختلال هستند. در این‏جا پیوسته به احساسات و اعمال زن و شوهر توجه می‏شود و به طور اخص به تفکر هر یک از آن‏ها پرداخته می‏شود. تفکر است که منجر به خشم و تعاملات آشفته می‏شود.

سلامت روانیرضایت زناشوییتلافات زناشویی برای اختلالات روانی