مقدمه:
تقریبا هیچ کس در این مورد شکی ندارد که اختراع چرخ، سبب اختراع بسیاری
از وسایل دیگر شد. این وسیله ساده با نیروی عظیم خود به بشر این امکان را
داد تا به آرزوهای دیرینه خود مبنی بر دستیابی به درجه ای فراتر از جابجایی
و تحرک ساده، برسد.
با این حال زمان دقیق این اکتشاف در تاریخ در دسترس نیست، ولی این
احتمال وجود دارد که طرح و ایده این اختراع از غلتک هایی که برای تکان دادن
اجسام سنگین و غیر قابل حرکت استفاده می شده است، گرفته شده باشد. و درست
از همین جاست که داستان اتومبیل و خودرو آغاز می شود.
کار حمل و نقل، چه کالا و چه مسافر، از زمانی که کالسکه ها و ارابه ها
مهندسی پیشرفته را به کار گرفتند، رو به آسانی گروید و پیگیریهای بدون وقفه
و پیشرفت های تکنولوژی سبب شد تا افرادی همچون کارل بنز (Karl Benz)،
گوتلیب دایملر (Gottlieb Daimler) و ویلهلم می باخ (Wilhelm Maybach) طرح
ریزی اختراعی را که خبر رسان آغاز عصر خودرو بود، انجام دهند. عصری که
تماما چهره ای پر جنب و جوش و فعال داشت و هنگامی که قدرت حرکت و ابزارآلات
ماشینی نیز باهم آمیخته شدند، کم کم تبدیل به تفریحی خوب و لذت بخش شد.
امروزه، ابتکار و ذهن خلاق آن پیشگامان و مخترعان، سنتی دیرینه را برای
ما باقی گذاشته است. سنتی که خودرو سازان متعهد به حفظ و نگهداری آن هستند:
تضمین این نکته که آنها می توانند جابجایی و حرکت ما را با ساختن ماشین هایی که همیشه قسمتی از انقلاب چرخ هستند، تامین کنند.
در ابتدا به بررسی تاریخچه خودرو در ایران می پردازیم:
اولین اتومبیل ایران در سال ۱۹۰۰ میلادی توسط مظفرالدین شاه به کشور وارد
شد که برخلاف خودروهای امروزی سوخت آن نفت بود. در ابتدا به علت نبود
راه های مناسب و سوخت (که از روسیه وارد می شد) استقبال چندانی از این
وسیله نشد ولی با گذشت زمان ورود خودرو به کشور سرعت بیشتری یافت، به طوری
که در سال ۱۳۰۵ تعداد اتومبیل های ایران به ۶۰۸ دستگاه رسیده بودکه در بین
آنها ۳۶ دستگاه مربوط به سفارتخانه ها بودند.
اولین تصادف معروف ایران نیز در همین سال به وقوع پیوست و موضوع آن از
این قرار بود که هنگامی که درویش خان نوازنده معروف تار سوار بر یک درشکه
کرایه ای بود در اثر تصادف با یک اتومبیل جان سپرد. این حادثه مقدمه ای
برای ایجاد قانون مجازات رانندگان متخلف شد. پس از این واقعه اتومبیل وزیر
پست و تلگراف وقت که به شمال رفته بود با یک گاری تصادف کرد و از حرکت باز
ماند. پس از این دو حادثه کمیسیونی در تهران برای بررسی راه های جلوگیری از
تصادفات اتومبیل تشکیل شد. این کمیسیون دستور به کارگیری مامورین راهنمایی
و رانندگی را در تهران و شمیران صادر کرد و نیز دستور داده شد که تنها پس
از معاینه اتومبیل به صاحبان آنها تصدیق داده شود.
ایران خودرو:
شرکت ایران خودرو ( سهامی عام ) در سال 1341 با هدف تأسیس و اداره ی
کارخانجات به منظور تولید و تهیه ی انواع خودرو ، قطعات مربوط به آنها ،
فروش و صدور محصولات و ... توسط آقایان حاج علی اکبر خیامی ، محمود خیامی
،احمد خیامی ، خانم مرضیه خیامی و خانم زهرا سیدی رشتی در خیابان اکباتان
تهران تأسیس شد .
و اینک با گذشت بیش از 35 سال از زمان تأسیس آن همچنان در زمینه ی طراحی
و تولید خودروهای سواری ، اتوبوس و مینی بوس به عنوان بزرگترین تولید
کننده ی خودرو در کشور ، در راستای تأمین نیاز های جامعه ، ورود به
بازارهای جهانی ، تعمیق ساخت داخل کردن قطعات و در نهایت تحقق اهداف عالیه ی
نظام جمهوری اسلامی ایران به فعالیت خود ادامه می دهد .
شرکت ایران خودرو بزرگترین شرکت خودرو سازی کشور می باشد که به طور
متوسط 65 تا 70 درصد تولید خودرو داخل کشور را به طور دائم به خود اختصاص
داده است . سرمایه ی شرکت ایران خودرو در پایان سال مالی 1381
،2,404,687,500,000 ریال (تقسیم شده به 2,404,687,500 سهم 1000 ریالی )
بوده است . شرکت ایران خودرو با تولید 111111 دستگاه خودرو سواری و وانت در
سال 1376 رکورد تولید سی ساله ی خود را شکست و علاوه بر آن موفق شد به
میزان قابل توجهی کمیت و کیفیت محصولات خود را افزایش دهد.
همچنین در راستای نظام استاندارد ایزو 9000 ، موفق به دریافت گواهینامه ی ایزو 9001 از مؤسسه ی RWTUV آلمان شد .
سال شمار تولید انواع سواری :
1346) سواری پیکان در مدلهای دو لوکس ، کار لوکس ، جوانان و تاکسی با حجم موتور 1600 و 1725 و 1800 سی سی .
1369) سواری پژو 405 در مدلهای GL و GLX با حجم موتور 1580 سی سی
1374) سواری پژو 405 در دو مدل دنده ای و اتوماتیک با حجم موتور 2000 سی سی
1374) سواری پژو 205 مدل GR با حجم موتور 1360 سی سی
1376) سواری پژو RD با حجم موتور 1600 سی سی
1377) سواری استیشن پژو 405 با حجم موتور 2000 سی سی
1378) پارس با حجم موتور 1800 سی سی
1379) تولید آزمایشی سمند (پروژهX7 ) با حجم موتور 1800 سی سی و سیستم انژکتوری
1380) پژو 206 باحجم موتور 1400 سی سی
1380) افتتاح خط تولید سمند با حضور ریاست محترم جمهور
سال شمار تولید انواع خودروهای کار :
1342) اتوبوس مرسدس بنز مدل 302 ، مدلهای ( برون شهری ، درون شهری ، فرمان چپ و شاسی ) ، اتوبوس بنز LP 608 ، اتوبوس بنز مدل OP
1344) مینی بوس کومر (مینی بوس ،وانت و آمبولانس )
1346) مینی بوس مرسدس بنز مدل 319 که بعد ها به مدل 309 تغییر یافت در مدلهای : (استاندارد و سقف بلند )
1349) مینی بوس مرسدس بنز 409 آمبولانس
1350) مینی بوس بنز 309 (مینی بوس ، وانت و آمبولانس تک کابین و دو کابین )
1367) مینی بوس مرسدس بنز مدل 508 ( استاندارد و سقف بلند )
1368) اتوبوس شهری مدل O355
1369) مینی بوس بنز 508 کاروان ، مینی بوس بنز 409 ، مینی بوس بنز M30 ،
مینی بوس بنز 508 کاروان ، مینی بوس بنز 409 ، مینی بوس بنز M30
1373) اتوبوس توریستی سقف بلند مدل 400 ، مینی بوس بنز O508 D
1374) اتوبوس سوپر C400 ، مینی بوس کاروان
1375) اتوبوس درون شهری S360
1376) اتوبوس دو طبقه ی نئوپلن ، اتوبوس فرودگاهی نئوپلن ، اتوبوس شهری
لاینر نئوپلن ، اتوبوس توریستی سقف بلند مدل 400 تولید انبوه ، مینی بوس
هیوندایی مدل E ، مینی بوس هیوندایی مدل M ( مینی بوس و نوع وانت ) ،
اتوبوس شهری دو کابین ( طرح آینده )
1377) مینی بوس هیوندایی مدل کروز
ایران خودرو از سال 1373 و همزمان با تدوین و تصویب برنامه جامع 7 ساله
خود ، واردمرحله نوینی شد. شرکت با تهیه برنامه هفت ساله خود ، گامی اساسی
در جهت هدفمند کردن فعالیتهای سازمانی خود برداشت. در این برنامه ریزی سعی
شده بود تا فاکتورهایی نظیر شرایط بازار و رضایت مشتری ، واقعیت های موجود
محیط اقتصادی ، توقع مردم و رسالت ملی ، وضعیت رقبای جهانی و پیش بینی
آینده آنها در روند حرکتی موجود پویایی و انعطاف پذیری برنامه در نظر گرفته
شود. دستیابی به دانش فنی و امکانات طراحی و ساخت خودروهای جدید ، گسترش و
تعمیق ساخت داخل ( خودکفایی ملی ) قطعات خودرو ، ورود به بازارهای جهانی و
دستیابی به تراز ارزی را می توان از جمله اهم اهداف این برنامه استراتژیک
نام برد.
تحقق این اهداف در گرو برنامه ریزی و اجرای صدها طرح و پروژه کوچک و
بزرگ به منظور اصلح خطوط تولید ، بازسازی و نوسازی ماشین آلات و تجهیزات ،
افزایش ظرفیت تولید و تنوع بخشیدن به محصولات بوده است ، که اغلب این طرح
ها طی سالهای اخیر به بهره برداری رسیده اند.ازجمله مهمترین این پروژه
هاعبارتند از:
- اصلاح و بازسازی تجهیزات سالن پرس موجود و احداث سالن تولید وایجاد خطوط پرس جدید
- اصلاح، نوسازی و توسعه ظرفیت خط رنگ
- نوسازی و ایجاد خطوط مونتاژ انواع بدنه سواری
- اصلاح، نوسازی و توسعه ظرفیت تولید خطوط مونتاژ نهائی سواری
- افزایش ظرفیت خطوط ریخته گری و ماشینکاری چدن
- احداث سالن و ایجاد خطوط ریخته گری و ماشینکاری قطعات آلومینیومی موتور پژو 405 و ایجاد خطوط مونتاژ قطعات منفصله
- ایجاد مراکز تحقیق ،توسعه و طراحی خودرو و مجموعه های آن از جمله موتور
- اصلاح و تکمیل امکانات پشتیبانی شامل تجهیز سخت افزارهای کامپیوتری و ایجاد شبکه جامع مکانیزه اطلاعات .
ایران خودرو با تکیه بر تجارب گرانقدر سال های اخیر با بهره گیری از
نتایج و دستاوردهای برنامه جامع 7 ساله خود دست اندرکار تدوین برنامه جامع
10 ساله است که جهانی شدن را هدف گرفته است. این برنامه بر 4 مقوله رشد ،
راهبری صنعت کشور ، بازار سازی و بازاریابی و مشارکت بین المللی مبتنی می
باشد. دورنمای مطلوب ایران خودرو در این برنامه استراتژیک آن است که به
بزرگترین و موفق ترین شرکت ایران با قابلیت های رقابتی کلاس جهانی تبدیل
شود با توجه به تجارب و نتایج حاصله از اولین برنامه جامع 7 ساله شرکت (
80-1374 ) شرکت ایران خودرو این بار به شیوه ای نو و با جلب مشارکت لایه
های بیشتری از مدیران و کارشناسان خود در حال تدوین اهداف و برنامه جامع
خود برای دهه آینده است.
در این برنامه استراتژیک که راهنمای همه تصمیمات و اقدامات گروه ایران
خودرو خواهد بود ، شاخص ها و عوامل زیر به عنوان سرلوحه همه تلاش ها و مرکز
ثقل همه فعالیت ها انتخاب شده اند :
- کیفیت در مدیریت و اشاعه فرهنگ رقابتی
- کیفیت در محصول و خدمات
- بهبود مستمر در فرآیندها با تاکید بر فرآیند خودروساز شدن
- کسب حداکثر کیفیت با حداقل هزینه
ایران خودرو انتظار دارد در چارچوب این برنامه که از ابتدای سال 1381
انسجام بخش فعالیتها و راهنمای سیاست گذاری ها و تصمیم گیری ها خواهد بود ،
بتواند در سالهای میانی دهه آینده به قابلیت های لازم برای تبدیل شدن به
یک شرکت تراز جهانی دست یابد و از این طریق برسرافرازی ها ، افتخارات و
اعتبارات جمهوری اسلامی ایران در عرصه های صنعت و اقتصاد بیافزاید.
خودکفائی :
یکی از اهداف اصلی در برنامه جامع 7 ساله شرکت ایران خودرو تعمیق ساخت
داخل قطعات خودروهای تولیدی است که با تشکیل شرکت ساپکو و فعالیتهای چند
ساله آن این مهم تحقق یافته است. تبلور اقدامات انجام شده در ساخت داخل
نمودن قطعات پیکان 1600، پژو 405 ، پژو آر-دی ، خودروی پارس و سمند (
خودروی ملی ) به شرح زیر می باشد:
خودکفایی پیکان 1600
ساخت داخل نمودن قطعات پیکان در سال 1370 با ایجاد واحد خودکفایی ایران
خودرو آغاز گردید. به منظور ایجاد امکان تولید بیشتر و با هدف ساخت داخل
نمودن قطعات خودروهای مختلف ، واحد خودکفایی مذکور در سال 1372 به شرکت
طراحی مهندسی و تامین قطعات ایران خودرو (ساپکو) منتقل گردید. با تاسیس این
شرکت ، برنامه ریزی های انجام شده در مورد ساخت داخل نمودن قطعات پیکان به
ثمر نشسته است، به طوری که اکنون حدود 5/98% از قطعات آن در داخل کشور
ساخته می شود.
خودکفایی پژو 405
ساخت داخل نمودن قطعات پژو 405 از سال 1373 در دستور کار شرکت ساپکو
قرار گرفته و در حال حاضر با احتساب اقلام حذف شده از پک (PACK ) و اقلامی
که خودکفایی آن در تعهد ایران خودرو می باشد ، بالغ بر 87% از قطعات خودرو
پژو خودکفا گردیده است.
خودکفایی پژوآر-دی
از آنجا که خودرو آر-دی تلفیقی از اتومبیل های پژو 405 و پیکان 1600 می
باشد ، لذا برای بخش زیادی از اقلام مشترک ، شرکت ساپکو اقدام به تهیه
مدارک فنی و عقد قرارداد نموده است. در حال حاضر تعداد 179 قطعه از قطعات
مخصوص خودرو RD توسط شبکه قطعه سازان داخلی به تولید انبوه رسیده و برای
تعداد 214 قطعه نیز قرارداد منعقد گردیده است.
خودکفایی خودروی پارس
خودروی پارس در شرکت ایران خودرو طراحی و خودکفایی قطعات آن از سال 1378
آغاز گردیده است و از مجموع 1819 قطعه آن ، 1460 قطعه در برنامه خودکفایی
ساپکو قرار دارد.
خودکفایی سمند ( خودروی ملی )
ساخت داخل کردن قطعات سمند ( خودروی ملی ) توسط شرکت ساپکو مورد بررسی
قرار گرفته است و تا پایان سال 1379 ، 1622 قطعه از قطعات این خودرو به
خودکفایی رسیده است.
معاونت تحقیقات ومهندسی:
این معاونت با هدف همکاری با مهندسی تولید و مرکز تحقیقات در خصوص تولید
آزمایشی محصولات جدید و بهبود وضعیت محصولات موجود در سال 1378 تشکیل شد .
واحدهای طراحی فرآیند مهندسی خودرو ، طراحی فرآیند مهندسی نیرومحرکه ،
طراحی فرآیند مهندسی قالب و پرس ، و برنامه ریزی و کنترل مهندسی تحت نظر
این معاونت مشغول به فعالیت هستند . شرح وظایف این معاونت عبارت است از :
- طراحی فرآیند شامل تهیه فرآیند های خطوط تولید و زمان سنجی آنها
- طراحی ، تهیه و به روز آوری لی اوت سالنهای تولیدی و کل شرکت
- تعیین و تأیید مشخصات فنی جیگها ، ماشین آلات و تجهیزات مربوطه
- تعیین و تأیید مشخصات قالبها و نصب خطوط پرس
- تهیه نقشه ها و مدارک مورد نیاز واحدهای مربوطه
- بالانس و ظرفیت سنجی خطوط تولیدی و ارتقاء اتوماسیون
- تدوین برنامه ریزی و کنترل پروژه فعالیتهای مرکز مهندسی
- طراحی سیستمهای ارگونومی میان انسان، محیط زیست و ماشین آلات
- طراحی ، بهبود و نظارت بر اجرای سیستمها و روشهای حمل و نقل مواد و محصولات
- طراحی ، ساخت و برنامه ریزی سیستمهای کنترل تولید هوشمند Room )CCR Control (Central و (Assembly Line Control) ALC
